حرکتی در جهت برادری ملت ها

ائتلاف "هم پیمانی کردستان" عراق در برنامه انتخاباتی خود از حقوق اقلیت های ملی و دینی حمایت کرد.
هم پیمانی کردستان، ارامنه را بخشی از مردم کردستان خوانده و معتقد است ایشان نیز حق حضور در همه مسندهای حکومتی اقلیم کردستان را دارا می باشند.
این هم ‌پیمانی در اطلاعیه خود بر حفظ و حمایت از حقوق اجتماعی، فرهنگی و دینی ارامنه و دیگر اقلیت‌ها در عراق و به خصوص در محدوده اقلیم کردستان تاکید نموده و آمادگی خود را برای هرگونه همکاری اعلام داشته است.
هم پیمانی کردستان که از 12 گروه کردی تشکیل شده در جهت حفظ حقوق کردهای عراق حرکت نموده و بخش مهمی از دولت حاکم بر عراق نیز متعلق به آن است. این هم پیمانی کردی طرفدار عراق فدرال بوده و با شعار تقسیم مساوی ثروت ملی پا به عرصه سیاست گذارده است. در عین حال این گروه پرطرفدار کردی خواهان به رسمیت شناختن مرزهای منطقه‌ای کردستان عراق بوده و با کلیه گروه‌های غیر‌کردی که این اصل مهم را بپذیرند به همکاری پرداخته و نیز حاضر به تشکیل ائتلاف است.
با توجه به این که هیچ گروهی بدون مشارکت کردها قادر به شکل دادن حکومت جدید نخواهد بود انتظار می ‌رود کردهای عراق با این سیاست بتوانند تا حدی به خواسته‌های خود دست یابند.
هم پیمانی کردستان خواهان 16 واحد اداری از استان موصل، دو شهرستان از استان دیاله و یک شهرستان از استان صلاح‌الدین است.
هم‌پیمانی کردستان در چهار استان کاملاً کردی، پنج استان مختلط و نیز پایتخت عراق فعالانه حضور یافته و انتظار می‌رود به نتایج خوبی نیز دست یابد.

جشن هاي انقلاب و ارامنه

جشن‌هاي سي‌ويكمين سالگرد انقلاب اسلامي همچون سال‌هاي گذشته با چراغاني خيابان‌ها و پلاكاردهايي حاوي شعارهاي ايام انقلاب آغاز و با برنامه هاي مختلف در سطوح مختلف ادامه يافت و با تظاهرات گسترده ملي در سطح كشوري به اوج خود رسيد.
ارامنه نيز همچون ديگر شهروندان اين مرز و بوم براي گراميداشت سالگرد انقلاب برنامه‌هاي خاصي تدارك ديدند. از سوي شوراي خليفه‌گري ارامنه تهران هيات ويژه‌اي جهت بزرگداشت سالگرد انقلاب انتخاب گرديد. همچنين به همين مناسبت سعيد تقوي مسئول اداره امور اقليت‌هاي ديني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در يك گفت و گوي راديويي به تشريح برنامه هايي كه از سوي اقليت هاي ديني تدارك ديده شده بود پرداخت.
در هشتم بهمن ماه دكتر محمود احمدي‌نژاد، رييس جمهور نمايندگان اقليت هاي ديني را به حضور پذيرفت و روز بعد نمايندگان اقليت‌ها ضمن حضور يافتن در حرم مطهر امام خميني نسبت به بنيان گذار جمهوري اسلامي اداي احترام كردند.
در آغازين روز دهه فجر ناقوس‌هاي كليساهاي ارمني در سراسر كشور به صدا در آمدند و در روز پنجشنبه 15 بهمن ماه مراسم خاص مذهبي به رهبري اسقف اعظم سبوح سركسيان و با حضور مسئولين دولتي و جمع كثيري از ارامنه بر مزار شهداي ارمني در محل آرامگاه ارامنه برگزار گرديد.
در همان روز خليفه ارامنه تهران بيانيه‌اي صادر نمود كه در آن از جمله آمده بود: "در اين ايام بار ديگر شهروندان جمهوري اسلامي ايران، با درك عميق اين واقعييت كه انقلاب با زندگي و ايده‌آلي جديد روح آنها را تغيير داده شادمانه سي‌و‌يكمين سالگرد انقلاب خود را گرامي مي‌دارند. آري، در اين ايام ما همگي مسيحي، مسلمان، زرتشتي و كليمي متحداً، با شوق و احساسي خاص در جشن‌هاي سي‌و‌يكمين سالگرد انقلاب شركت نموده و همه با هم در برابر ياد شهيدان كه با رهبري امام خميني در راه انقلاب از جان خويش گذشتند سر تعظيم فرود مي‌آوريم".
هيات منتخب شوراي خليفه‌گري ارامنه عصر روز 17 بهمن ماه در سالن "ناييري" ارامنه واقع در منطقه نارمك برنامه‌اي با حضور روحانيون، نمايندگان ارامنه در مجلس شوراي اسلامي، اعضاي شوراي خليفه‌گري و مجمع نمايندگان، شهردار منطقه، مسئولين و معلمان مدارس ارمني و جمعي از ارامنه محل برپا داشتند كه سخنران اصلي آن "روبرت بيگلريان" نماينده ارامنه اصفهان و جنوب در مجلس بود. وي سخنان خود را به نقش دين در پيروزي انقلاب اختصاص داد و نيز نگاهي داشت به دين در تاريخ ارمنيان. پس از آن برنامه‌هاي هنري اجرا شد و در پايان از حضار پذيرايي به عمل آمد.
انجمن هاي فرهنگي ورزشي ارمني نيز با حضور گسترده اقشار مختلف به برگزاري سخنراني‌ها و مراسم پرداختند. از جمله مجموعه ورزشي فرهنگي ارامنه "رافي" برنامه‌اي خاص در 21 بهمن ماه ترتيب داده بود. كه با اجراي زيباي گروه كُر انجمن به رهبري خانم "زاروهي ينگويان"، تك نوازي‌هاي پيانيست‌هاي جوان و نيز هنرنمايي يكي از خوانندگان ارامنه تهران و البته شيرين كاري‌هاي كودكان انجمن مزين شده بود. سخنران اين برنامه "ژوزف اميريان"، كارشناس حقوقي بود. وي سخنراني خود را به ابعاد حقوقي انقلاب اسلامي اختصاص داد، كه با تبريك سالگرد انقلاب آن را شروع نموده به زواياي مختلف انقلاب اشاره كرد و در انتها به موادي از قانون اساسي كه به حقوق اقليت‌ها مربوط مي‌شد پرداخت. در بخش پاياني برنامه از حضار پذيرايي شد.

رييس‌جمهور در نشست خبري: سخنان كلينتون را جدي نمي‌گيريم

نشست خبري رييس‌جمهور با حضور نزديك به 200 عكاس و خبرنگار داخلي و خارجي در تاريخ 27 بهمن ماه سال جاري در نهاد رياست جمهوري برگزار شد. آگاهان و تحليل گران سياسي اين مصاحبه احمدي نژاد كه پس از تظاهرات گسترده سي و يكمين سالگرد پيروزي انقلاب برگزار مي شد را مانور قدرتي رييس جمهور دانسته و از آن به عنوان حركتي در جهت پاسخ دادن به تبليغات سوء غرب و به ويژه آمريكا عليه دولت دهم جمهوري اسلامي ايران ياد كرده اند.
در اين نشست خبري كه دومين مصاحبه رييس دولت دهم بود، دكتر محمود احمدي نژاد پس از صحبت‌هاي مقدماتي به سوالات خبرنگاران در ارتباط با موضوعات مختلف پاسخ گفت و گاهاً با نوع پاسخ گويي خويش توپ را به زمين غرب و به ويژه آمريكايي ها انداخت.

پاسخ ما به اقدام دشمن، عمل متقابل خواهد بود
خبرنگار شبكه خبر در مورد تلاش‌هاي اروپا براي تصويب تحريم‌هاي جديد و واكنش جمهوري اسلامي ايران نسبت به آن پرسيد كه آقاي احمدي نژاد با بيان اين كه در اين باره حرف‌هايي شنيده‌ام، گفت: اين ادبيات را مربوط به دوران گذشته و رو به پايان مي دانم. و سپس افزود: ما ترجيح مي‌دهيم (آنها) در مسير همكاري حركت كنند.
وي ضمن تاكيد بر اينكه اگر كسي اقداماتي انجام دهد پاسخ ما ديگر به صورت نصيحت و روشنگري نخواهد بود، گفت: ما عمل متقابل خود را در قبال آنها انجام مي‌دهيم.
در ادامه خبرنگار "العام" تحقق غني‌سازي 20 درصد و نصب سانتريفيوژ‌هاي جديد پرسيد، كه رييس جمهور با اعلام خبر نصب سانتريفيوژ‌هاي جديد كه پنج برابر ظرفيت‌هاي سانترفيوژ‌هاي فعلي كار مي‌كنند، اظهار داشت: ما براي تامين سوخت به تعداد معيني سانتريفيوژ نياز داريم كه آنها را نصب كرده‌ايم.
خبرنگار "رويترز" پرسيد: در خبرها از قول مقامات ايراني اعلام شده است كه نامه‌اي از طرف سه كشور روسيه، فرانسه و آمريكا به ايران داده شده و صحبت از پيشنهاد هسته‌يي شده است، آيا اين موضوع صحت دارد؟ آيا اين بدان معناست كه پرونده پيشنهاد اوليه تبادل سوخت كه از طرف گروه 1ÿ5 به ايران داده شده بود از طرف ايران بسته شده است؟
رييس‌جمهور در پاسخ با تاكيد بر اين كه "پيشنهاد تبادل سوخت بسته نشده است" گفت: ما اعلام كرديم كه سوخت را در چارچوب عادلانه‌اي تبادل مي‌كنيم، گرچه طبق مقررات آژانس همه اعضا موظفند براي مصارف انساني اين سوخت را تامين كنند، منتهي كساني كه مدعي‌ طرفداري از حقوق بشر و صلح‌آميز بودن فعاليت‌هاي هسته‌يي هستند به اين وظيفه قانوني خود عمل نكردند ولي باز ما مي‌گوييم كه تبادل مي‌كنيم. خبرنگار شبكه "پرس تي ‌وي" پرسيد: با توجه به اين‌كه دولت ايران معتقد است كه شواهدي از مداخلات انگليس در قبل و بعد از انتخابات رياست جمهوري دهم وجود دارد، تا چه حد در كاهش روابط با آن كشور جدي است؟
رييس جمهور در پاسخ گفت: در حال حاضر سطح روابط ما با انگليس بالا نيست، بدان معنا كه دولتمردان انگليس رفتاري را نشان مي‌دهند كه مردم ما علاقه‌اي به توسعه روابط با انگليس ندارند. در اين شرايط طبيعي است كه دولت از نظر مردم تبعيت خواهد كرد.
وي اين رفتار دولتمردان انگليس را پيامد حال و هواي گذشته دانست و اظهار اميدواري نمود كه "مردم انگليس آن‌ها را از حال و هواي‌شان در آورند".
در پاسخ به خبرنگار شبكه تلويزيوني ددز مبني بر اين كه آيا ممكن است غني‌سازي ‌20 درصد از سوي ايران متوقف شود؟ رييس‌جمهور ضمن يادآوري تعهدات كشورهاي عضو آژانس گفت: اگر به تعهد خود عمل نكنند و ‌20 درصد را به ما ندهند خودمان مي‌سازيم، چرا كه آن‌ها دير حركت مي‌كنند و دوزاري‌شان دير مي‌افتد، بنابراين اگر مجبور شويم مصرف مورد نياز خود را مي‌سازيم و خط توليد جداگانه نيز درست كرده‌ايم، چرا كه آنها فكر مي‌كردند ايجاد خط توليد جداگانه براي‌20 درصد هزينه دارد و ما اين كار را نمي‌كنيم، اما با ابتكار توانستيم خط توليد ‌20 درصد ايجاد كنيم؛ چرا كه ما توانايي داريم. رييس‌جمهور در ادامه در پاسخ به پرسش خبرنگار شبكه "جام جم" مبني بر اين كه با توجه به اقدامات كشورهاي مصر و عربستان در مورد وقايع غزه و يمن و همچنين حوادث پس از انتخابات در ايران، موضع ايران در مورد اين دو كشور چگونه خواهد بود؟ توضيح داد: ما خواهان روابط دوستانه با همه دولت‌ها و ملت‌ها به جز رژيم صهيونيستي هستيم و بايد بگويم دولت‌هاي منطقه در اولويت روابط خارجي ما قرار دارند.

اميدواريم خبرهاي خوشي درباره نقشه جامع علمي كشور داده شود
احمدي‌نژاد در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه "جمهوري اسلامي" درباره وضعيت تورم و بيكاري پس از اجراي هدفمند كردن يارانه‌ها با توجه به اين كه رييس جمهور گفته است آن‌چه تصويب شده با آن‌چه كه دولت مي‌خواست متفاوت است، گفت: هدفمندكردن يارانه‌ها يك اصلاح بنيادي در اقتصاد است و بسياري از ريشه‌ها و عوامل اصلي تورم با اجراي اين لايحه كنترل خواهد شد با اجراي اين لايحه بهره وري بالا مي‌رود و در نتيجه شاهد افزايش رشد اقتصادي خواهيم بود و نسبت‌هاي اقتصادي در شرايط درست و واقعي قرار مي‌گيرد و زمينه براي سرمايه‌گذاري‌هاي گسترده آماده مي‌شود.
خبرنگار "واشنگتن پست" درباره سه آمريكايي كه چندي پيش در مرز ايران و عراق دستگير شده اند سوال كرد، كه رييس‌جمهور نيز پاسخ داد: ما از اين‌كه افرادي در زندان هستند خوشحال نيستيم. در آمريكا سه ميليون و 600 هزار زنداني وجود دارد كه ما براي آنها هم ناراحتيم. سه نفري كه شما گفتيد بدون مجوز و از مسير غيرقانوني تجاوز مرزي انجام داده‌ بودند و در تمام كشورها براي كساني كه به طور غيرقانوني حريم مرز را مي شكنند، مجازات‌هاي سنگين در نظر گرفته مي‌شود.
وي گفت: اين سه نفر هم اكنون در اختيار دستگاه قضايي هستند و طبق قانون به جرم آنها رسيدگي ميشود. ما دوست داشتيم آنها زود آزاد شوند اما آزادي آنها بستگي به جرم و نظر قاضي رسيدگي كننده دارد. البته افرادي از ايران هم هستند كه توسط آمريكاييها در كشور ثالث ربوده شده و به آمريكا برده شدند، ايراني‌هايي هم هستند كه در آمريكا دستگير شده‌اند در حالي كه اجازه‌ اقامت در اين كشور را داشتند. اينان مدت‌هاي طولاني در زندان هستند بدون اين‌كه اتهام آن‌ها اعلام شود. خانواده‌هاي آنها هم علاقه دارند كه با آنها ملاقات كنند و وكلاي ايراني‌شان هم دوست دارند با آن‌ها گفت و گو كنند ما اميدواريم همه اين مسائل حل شود.

خط سير ناتو به سمت چين و هند است
دكتر احمدي‌نژاد در پاسخ به پرسش روزنامه "وطن امروز" مبني بر اين كه شما چندين بار در اظهاراتتان بيان كرده‌ايد هدف بعدي آمريكا از حضور در خاورميانه، هندوستان است، آيا شواهدي در اين باره وجود دارد؟ اظهار كرد: هم اسناد و مدارك هست و هم مطلب بسيار روشن است. وقتي خط سير ناتو را دنبال مي‌كنيد به طور طبيعي به چين و هند مي‌رسيد.
رييس‌جمهور با اشاره به اين كه آمريكاييها از فشار وارد كردن بر ايران مايوس شده‌اند و تنها رجزخواني مي‌كنند، ادامه داد: كجا آسيب‌پذير مي‌ماند؟ بسيار روشن است؛ هند، چين و بعد هم روسيه. اعتقاد ما اين است كه روس‌ها به تصور اين كه آنها در افغانستان گير خواهند كرد و خواهند ماند آن حساسيت لازم را نشان نداده‌اند ولي در آينده‌ي نزديك متوجه مي‌شوند كه بايد بيش از اين به حضور ناتو در كنار مرزها و خط جنوبي خودشان حساسيت نشان دهند.
رييس جمهور در ادامه در پاسخ به خبرنگار "الجزيره" انگليسي در مورد اظهارات "هيلاري كلينتون" كه گفته است ايران به سمت ديكتاتوري نظامي در حال حركت است، گفت: ما صحبت‌هاي ايشان را جدي نمي‌گيريم. ايشان وزير امور خارجه است و بايد حرف‌هايي بزند. ما بين صحبت‌هاي ايشان و مواضع اطرافيان آقاي "اوباما" تناقضاتي را مشاهده مي‌كنيم. نمي‌دانيم حرف‌هايي كه ايشان زده مواضع دولت آمريكاست يا موضع بعضي از جناح‌هاي داخل دولت آمريكا.
وي با بيان اين كه "بودجه‌ نظامي دولت آمريكا بيش از 80 برابر بودجه‌ي نظامي ايران است. تمامي جنگ‌هايي كه آمريكا انجام داده با دوستان خودش بوده و دولت آمريكا تنها دولتي است كه با يورش نظامي اقدام به تغيير دولت‌ها مي‌كند"، افزود: به نظرم خانم كلينتون بيشتر به خودشان نگاه و صحبت كرده‌اند.
رييس‌جمهور در پاسخ به پرسش خبرنگار شبكه "زذم" لبنان در مورد اظهارات وزير خارجه‌ عربستان مبني بر اينكه بستن تنگه هرمز توسط ايران به معناي اعلام جنگ است، اظهاركرد: من نشنيده‌ام ايشان چنين چيزي گفته باشند. اما آنچه واقعيت دارد اين است كه همه‌ كشورهاي منطقه در تلاشند تنگه هرمز در امنيت باشد و كشورها وظايف خود را به خوبي انجام دهند.

مخالف بگير و ببند هستم
در ادامه خبرنگار روزنامه "فرهيختگان" در مورد لزوم رعايت حقوق شهروندي و بازداشت روزنامه‌نگاران و اقدامات دولت در جهت رفع اين مشكل پرسيد كه احمدي‌نژاد تاكيد كرد: در كشور قوانيني وجود دارد و همه در برابر قانون يكسانند و به مواردي كه قوه قضاييه رسيدگي مي‌كند بايد رسيدگي شود و به مردم نتايج را اعلام كنند.
همچنين در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه "فرهنگ آشتي" درباره توقيف مطبوعات و عملكرد معاون مطبوعاتي وزير ارشاد، رييس‌جمهور با تاكيد بر اين كه "بنده فكر مي‌كنم آزادي مطبوعات در ايران در حد بسيار بالايي است"، اظهار داشت: معاون مطبوعاتي نه اجازه آن را دارد كه مجوز مطبوعاتي را صادر و نه توقيف كند و اين اصلا در اختيار وزارت ارشاد نيست، زيرا دادن مجوز توسط هيات نظارت است كه از آن هفت نفر، دو نفر از دولت هستند. اگر هم توقيف موقتي انجام گرفته هيات نظارت اين كار را انجام داده و معاون مطبوعاتي اجازه چنين كاري را ندارد. اگر بنا باشد لغو امتياز صورت بگيرد بايد پرونده به دادگاه برود و در حضور هيات منصفه رسيدگي شود.
وي افزود: ‌در دولت نهم و دهم بيشترين مجوزها صادر شده و كمترين لغو امتيازها را شاهد بوده‌ايم.
وي در پاسخ به اين سوال كه نظرتان در مورد بگير و ببندهاي مطبوعاتي چيست؟ گفت: بنده مخالف بگير و ببند هستم. قبلا هم اعلام كرده‌ام و مخاطب بنده نيز معلوم بود كه چه كساني هستند. بالاخره مطبوعات قانون دارند و بايد از همان مسير به وضعيت مطبوعات رسيدگي شود. خبرنگار خبرگزاري مهر پرسيد: شما اخيرا در مصاحبه‌اي كه با يك نشريه‌ روسي داشته‌ايد عنوان كرده‌ايد كه ايران هم‌اكنون قدرت هفدهم اقتصادي جهان است، شاخص اين رتبه‌بندي چيست؟
رييس‌جمهور در پاسخ با بيان اين كه "اين رتبه‌بندي را ديگران اعلام كرده‌اند و ما اعلام نكرده‌ايم"، گفت: مهم‌ترين شاخص اين رتبه‌بندي، توليد ناخالص داخلي و حجم اقتصادي كشور است. اكنون در رتبه‌ هفدهم قرار داريم اما به سرعت در حال رشد و جابه‌جايي هستيم. در حالي كه تقريبا همه دنيا در سال 2009 با رشد منفي مواجه بوده‌اند، ايران رشد مثبت داشت.

هيچ مشكلي براي توليد بنزين نداريم
احمدي نژاد در پاسخ به خبرنگار روزنامه "توسعه" در مورد مسئله بنزين ضمن اعلام اين كه "ما روزانه 15 تا 17 ميليون ليتر بنزين وارد مي‌كنيم"، گفت: البته همين امروز هم قادريم كه اين ميزان را در داخل توليد كنيم. و هيچ نگراني نداريم.
وي افزود: در حال حاضر چندين پالايشگاه بنزين در حال ساخت است و در آينده‌ي نزديك ما به صادركننده‌ي بنزين تبديل خواهيم شد.
در ادامه خبرنگار خبرگزاري ايلنا با اشاره به آمار بانك مركزي در مورد رشد قيمت مواد خوراكي، در اين مورد خواستار توضيح رييس‌جمهور شد، كه آقاي احمدي‌نژاد در پاسخ گفت: شاخص تورم در پايان دي ماه حدود ‌12 درصد است در حالي كه افزايش حقوق كارمندان و كارگران بالاي ‌20 درصد بوده است. و اين بدان معناست كه در مجموع قدرت خريد مردم بالا رفته است.

قطعنامه‌ها عليه ايران دو ريال هم نمي‌ارزد
رييس‌جمهور در پاسخ به سوال خبرنگار الفرات درباره روابط روسيه با ايران و هم چنين اظهارنظر برخي مبني بر احتمال حمله نظامي به ايران گفت: ارتباطات ما با روسيه خوب است و علاقمند به گسترش روابط هستيم.
وي خاطرنشان كرد: موضوع هجمه عليه ايران هم تمام شده است و كسي هم به فكر اين مساله نيست. البته برخي تلاش مي‌كنند كه اقداماتي انجام دهند، انگليس و برخي آمريكايي‌ها چنين تلاش‌هايي مي‌كنند و صهيونيست‌ها هم بال و پر مي‌زنند تا اقداماتي را عليه ما سازماندهي كنند.
وي گفت: برخي حرف‌ها و برخي قطعنامه‌ها كه صادر شده براي پوشاندن مشكلات اقتصادي آمريكاست. خودشان هم مي‌دانند كه اين قطعنامه‌ها دو ريال هم نمي‌ارزد. البته برخي هم در آمريكا هستند كه به دنبال اصلاح روابط و بهبود رابطه‌ها هستند كه ما از تلاش آنها استقبال مي‌كنيم. به هر حال من درباره آينده مطلقا نگراني ندارم.

دولت‌هاي منطقه آماده‌اند اگر رژيم جعلي صهيونيستي حركتي كرد كار او را يكسره كنند
رييس‌جمهور در پاسخ به پرسش خبرنگار خبرگزاري "افه" اسپانيا مبني بر اين كه اخيرا در نشستي با حضور وزراي اروپايي تصميماتي براي نقش‌آفريني برزيل براي حل و فصل مناقشات هسته‌يي در نظر گرفته شده است، نظر ايران در اين رابطه چيست؟ گفت: ما دوستان فراواني در دنيا داريم كه علاقه‌مند به كمك و همكاري‌اند؛ همان‌طور كه ما از تنش استقبال نمي‌كنيم، انسان‌هاي دوستدار صلح در جهان زيادند و از جمله مردم و دولت برزيل كه رابطه‌ خيلي صميمانه‌اي با هم داريم.
احمدي‌نژاد تصريح كرد: سه، چهار كشور و دولت هستند كه مي‌خواهند بر منطقه‌ ما مسلط شوند و ايران را مانع خود مي‌دانند؛ بنابراين بهانه درست مي‌كنند و همه را به زحمت مي‌اندازند؛ اما معلوم شد مخالف بمب اتم نيستند.
احمدي‌نژاد با بيان اينكه ما شاهد خنده‌دارترين لطيفه‌ تاريخي هستيم، توضيح داد: دولت آمريكا حدود 10 هزار كلاهك اتمي دارد به همراه موشك‌هاي دوربرد چند هزار كيلومتري، اما در مورد ايران مي‌گويد ما حدس مي‌زنيم ايران بتواند تا سال 2015 يك بمب اتم بسازد و اين براي جهان خطرناك است.
رييس‌جمهور در ادامه در پاسخ پرسش خبرنگار خبرگزاري "قدس" در مورد تحولات خاورميانه و تلاش‌هايي كه براي سازش با صهيونيستها انجام و تحميل شرايط ناعادلانه بر فلسطين، انجام شده است، گفت: آنچه ما از دوستان عرب شنيده‌ايم عكس چيزي است كه شما مي‌گوييد.
وي اظهار كرد: ما فكر مي‌كنيم دولت‌هاي منطقه آماده‌اند اگر اين رژيم جعلي دروغين حركتي كرد كار او را يكسره كنند و به گفت و گو و سازش هم نخواهد رسيد.
رييس‌جمهور در پاسخ پرسش خبرنگار راديو ايران مبني بر اينكه حضور گسترده و يكپارچه‌ مردم در راهپيمايي 22 بهمن چه فرصت‌هايي براي پيشرفت و توسعه‌ داخلي و دفاع از موضع جمهوري اسلامي در عرصه خارجي فراهم كرد؟ گفت: قبلا هم گفته‌ام هر 22 بهمن يك ماموريت، يك فتح و يك قله‌ جديد است.
وي افزود: حقيقت اين است كه انقلاب يك حيات بالنده و روح زنده‌ در حال حركت و تكامل است؛ چنانكه ببينيد سال اولي كه راهپيمايي 22 بهمن را انجام داديم مسائل انقلاب چه بود و امروز چيست؛ پس اگر آن روز حل مسائل داخل و تثبيت خود مطرح بود امروز حضور مردم در راهپيمايي 22 بهمن اقدامي جهاني و بين‌المللي است.
رييس‌جمهور در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه "اعتماد" درباره نقش دولت و وزارت اطلاعات در برخورد با مطبوعات، بازداشتها و بازجويي ها، با تاكيد بر اين كه "هيچ نهادي حق بازداشت كسي را بدون حكم قضايي ندارد"، گفت: حتي وزارت اطلاعات نيز چنين حقي ندارد. در واقع هيچ احدي بدون حكم قضايي حق بازداشت، بازجويي و تحقيق از كسي را ندارد. همه نهادها اگر بخواهند بازداشت، تحقيق و يا پيگيري كنند نيازمند حكم قضايي هستند. در كشور ما قانون حاكم است و كسي نبايد انتظار داشته باشد كه تخلف كند و مصونيت داشته باشد. البته اگر قوه قضاييه در اجراي قانون، اصول قانون اساسي را زير پا بگذارد بنده به عنوان مجري قانون اساسي تذكرات لازم را خواهم داد و بالاتر از قوه قضاييه نيز رهبري بر آن‌ها نظارت خواهد كرد.
وي با تاكيد بر اين كه "ما هيچ‌گاه از مسايلي كه پيش آمد خوشحال نبوده و نيستيم"، تصريح كرد: دولت از اين‌كه عده‌اي بيايند، خلاف كنند، دچار قوه قضاييه شوند و زندان بروند خوشحال نيست و از آن استقبال نمي‌كند.

از چين در برابر فشارها حمايت مي‌كنيم
خبرنگار يك رسانه‌ روسي پرسيد: شما اعلام كرده بوديد قصد داريد تعامل‌تان را با روسيه گسترش بدهيد، آيا در حال حاضر نيز چنين قصدي را داريد با توجه به اين‌كه در چند هفته اخير شاهد مواضعي بعضا خصمانه از سوي اين كشور عليه ايران بوده‌ايد؟
رييس‌جمهور گفت: البته ما مواضع خصمانه‌اي از روسيه نديده‌ايم و علاقمند هستيم كه روابط خود را با روسيه گسترش دهيم.
خبرنگار شبكه "فونيكس" چين هم پرسيد: نظرتان در مورد روابط ايران و چين چيست با توجه به اين‌كه در حال حاضر آمريكا و برخي از كشورها در حال فشار وارد كردن به چين هستند؟
احمدي‌نژاد ضمن تبريك به مناسبت فرا رسيدن سال نو چيني گفت: روابط ايران و چين روابط تاريخي و گسترده است. ما در يك حوزه تمدني قرار داريم و چند دولت مستكبر دوست ندارند و نمي‌خواهند كه چين به يك قدرت اقتصادي و اثرگذار تبديل شود و در اين ارتباط بهانه درست مي‌كنند، به چين فشار مي‌آورند و مسائل داخلي در چين ايجاد مي‌كنند. ما از چين در برابر اين فشارها حمايت مي‌كنيم، به خاطرا عتقاداتي كه داريم، به خاطر دشمنان و منافع مشتركي كه داريم.

حذف نام آرارات

به گزارش خبرگزاري "فرات" تركيه، وزارات آموزش و پرورش اين كشور به منظور حذف نام "آرارات" از كوه "آرارات" تمامي كتب درس حفرافي مقطع تحصيلي متوسطه كشور را مورد بررسي قرار داد. به گزارش اين خبرگزاري، محافل و احزاب ملي گراي تركيه و همچنين حزب حاكم "توسعه و عدالت"، "آرارات" را در كنار "قتل عام ارمنيان" در زمره واژگان "ممنوعه" قرار داده‌اند. نماينده حزب "توسعه و عدالت" در باره علت حذف نام آرارات از كتب درسي ميگويد: "واژه آرارات مترادف و سمبل قتل‌عام ارمنيان است".(؟!)
و اما "اسماعيل كونجوك"، ريس سنديكاي كارمندان وزارت آموزش و پرورش در مورد چاپ نام "آرارات" در كتب درسي چنين واكنش نشان داد: "غير قابل قبول و جاي بسي تاسف است، كه اين وزارت‌خانه اجازه چاپ چنين كتب درسي داده باشد، زيرا آرارات مترادف با قتل‌عام ارمنيان گشته و در حقيقت با اين كار، وزارت آموزش‌و‌پرورش به تبليغات ارمنيان كمك كرده است". از سوي ديگر نمايندگان حزب ملي‌گراي "حركت ملي" در مجلس خواستار ارائه توصيحات از سوي وزير مربوطه شده‌اند.
"ناميك چوبوكچوي"، وزير آموزش‌و‌پرورش تركيه بعد از اين جنجال ضمن صدور دستور جمع‌آوري اين كتب در باره علت وقوع چنين "اشتباهي" گفته است: "به دليل آن كه نقشه چاپ شده در كتب درسي فاقد كيفيت مطلوب بوده است لذا اين واژه (آرارات) ناخوانا چاپ شده در بررسي‌هاي اوليه از چشم همكاران ما مخفي مانده، اما در بررسي دوم اين اشتباه مشخص گرديد. لذا در چاپ مجدد اين كتب به جاي آرارات واژه "آغري داغ" نوشته خواهد شد. اين مسئله از سوي استانداران به مديران تمامي مدارس كشور اعلام شده است".
احزاب و گروه‌هاي ملي‌گراي تركيه پا را از اين هم فراتر گذاشته، پايگاه اينترنتي گوگل-‌ارت را به خاطر درج نام "آرارات" مورد انتقاد و اعتراض قرار دادند. اين تشكلات از دولت "اردوغان" خواسته‌اند تا با دخالت در اين موضوع گوگل را وادار به حذف نام آرارات و جاي گزيني واژه "آغري داغ" (كوه سفيد) به جاي آن نمايند.
يادآور مي‌گردد؛ طي دهه‌هاي متوالي بعد از قتل‌عام ارمنيان در سال 1915 در ارمنستان غربي (شرق تركيه فعلي)، مقامات ترك به صورت برنامه‌ريزي شده اسامي تاريخي-‌ارمني اكثر روستاها، رودها، كوه‌ها و... مناطق شرقي كشور را با اسامي تركي جايگزين كرده‌اند تا به كلي هويت فرهنگي و تاريخي منطقه را تغيير دهند.

نشست نمايندگان اقليت‌هاي ديني با معاون فرهنگي وزارت ارشاد

گردهمايي روحانيون، شخصيت‌هاي سياسي، فرهنگي و نمايندگان اقليت‌هاي ديني با حضور معاون فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي عصر روز چهارم اسفند ماه در تالار اجتماعات هتل انقلاب تهران و به همت اداره كل مجامع، تشكل‌ها و فعاليت‌هاي فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي برگزار شد.
دكتر محسن پرويز، معاون فرهنگي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در اين نشست كه به مناسبت سي و يكمين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي برگزار مي‌شد، طي سخناني گفت: اين مجلس پس از برگزاري برنامه‌هاي متنوعي برگزار مي‌شود كه معاونت امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در دهه فجر برگزار كرده است.
محسن پرويز با اشاره به اين كه وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي به دليل حضور در سفرهاي استاني همراه هيات دولت امكان حضور در اين نشست را نداشتند، افزود: ايشان سلام خود را به همه عزيزان رسانده و از همگان به دليل حضور نداشتن در اين نشست، عذرخواهي كردند.
وي ادامه داد: در اين فرصت شايد فراغت بيشتري براي گفت‌وگو فراهم شود و اين مايه خوشحالي است كه هر سال شاهد برگزاري اين‌چنين ديدارهايي هستيم.
در اين نشست نمايندگاني از ارامنه، آشوريان، زرتشيان و يهوديان سراسر كشور حضور يافته و در سخناني كوتاه بر حفظ همدلي ميان همه اديان كشور بر وفاق ملي تاكيد كردند.
روبرت بيگريان نماينده ارامنه اصفهان و جنوب در مجلس شوراي اسلامي طي سخنان كوتاهي به تشريح حضور فعال ارامنه در تحولات كشور اشاره كرده و از روابط برادرانه ارامنه با ديگر برادران ايراني خود به خوبي ياد كرد.
وي تاكيد نمود: جاي بسي خوشحالي است كه امروز كليساهاي ارامنه ايران نه تنها براي ارامنه كه براي همه ايرانيان داراي ارزشي تاريخي فرهنگي هستند.
بيگلريان در خاتمه بار ديگر سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي را به عموم ملت ايران و مسئولان نظام تبريك گفته براي كشور در همه عرصه‌ها آرزوي موفقيت هاي روزافزون نمود.
در اين نشست آقايان آيت‌الله تسخيري، رييس سازمان تقريب مذاهب، هويك بهبو، كارشناس حقوقي و ديگران نيز سخنراني كردند. همچنين به درخواست اداره كننده نشست نمايندگاني از روحانيون هركدام از اقليت‌هاي ديني در يك جمله پيامي به مناسبت سالگرد انقلاب بيان داشتند.
قابل ذكر است در طول اين گردهمايي گروه كُر "زوارتنوتس" ارامنه با رهبري اديك تامرازيان به هنرنمايي پرداختند كه مورد تشويق حضار قرار گرفت. پايان بخش اين برنامه نمايش پرده‌خواني توسط هموطنان كليمي بود و سپس در ضيافت شام ميهمانان پذيرايي شدند.

عليرغم سكوت يكساله: آيا مقامات تركيه با برگزاري انتخابات براي تعيين خليفه ارمنيان موافقت خواهند كرد؟

مدت زمان طولاني است، كه اسقف "مسروپ موتافيان"، خليفه ارمنيان تركيه به بيماري صعب‌العلاجي گرفتار آمده است. با مشخص شدن اين مسئله و عدم توانايي ايشان در انجام وظايف كليسايي، شوراي مذهبي خليفه‌گري ارمنيان استانبول تصميم به برگزاري انتخابات براي تعيين خليفه جديد گرفت. براساس قوانين تركيه براي برگزاري چنين انتخاباتي بايد موافقت استانداري استانبول جلب مي شد. به همين منظور، سال گذشته خليفه‌گري ارامنه درخواستي به استانداري استانبول ارسال نمود كه تاكنون بلاجواب مانده است. اين خليفه‌گري اواسط ماه ژانويه سال جديد ميلادي (اواخر دي ماه) درخواست مجددي جهت پيگيري به استانداري استانبول ارسال و تقاضا نمود، كه با برگزاري انتخابات موافقت كرده و اجازه دهند خليفه جديد انتخاب و به اوضاع نا به سامان خليفه‌گري پايان داده شود. در اين درخواست‌ها 12 ماه مه (22 ارديبهشت) تاريخ برگزاري انتخابات اعلام شده است.
اما عليرغم گذشت نزديك به يك سال از ارسال اولين درخواست رسمي خليفه‌گري، مقامات ترك عملاً با در پيش گرفتن سياست سكوت و عدم پاسخگوئي به آن به بحران و ناهماهنگي در اين خليفه‌گري دامان زده و بسياري از فعاليت‌هاي آن را به حالت فلج در آورده‌اند.
با در نظر گرفتن اين كه جامعه ارمنيان تركيه، طبق قوانين آن كشور، اقليت مذهبي شناخته مي‌شوند و كليسا به مثابه حلقه اتصال اين جامعه با دولت در بسياري از نهادهاي اداري كشور نقش فعال و تعيين كننده‌اي ايفا مي‌كند، كه امور مربوط به احوال شخصيه و نيز مسايل حقوقي و مذهبي از آن جمله اند، عدم پاسخ‌گويي مسئولين ترك اقدامي هدفمند ارزيابي مي‌شود.
هرچند مقامات ترك نيك مي‌دانند، كه در نهايت ناچارند با برگزاري اين انتخابات موافقت كنند، اما آنان با اتخاذ اين روش قصد دارند ضمن ايجاد تضاد و تنش ميان "شوراي مذهبي" و "شوراي سياسي" جامعه ارمني، به ذن خود از ميان سه نامزد داوطلب يعني اسقف "گارگين بكچيان"، اسقف "سبوح چولاجيان" و اسقف "آرام آتشيان" انتخاب "اصلح‌" خويش را انجام دهند.
طبق قوانين تركيه، خليفه ارمنيان حتماً بايد از اتباع تركيه انتخاب گردد و نيز تنها روحاني كه پدرش داراي تابعيت تركيه را دارا بوده باشد حق عهده داري اين سمت را خواهد داشت.
در اساس‌نامه ملي ارمنيان استانبول كه در تاريخ 16 فوريه سال 1862 به تاييد باب عالي رسيده است، در
خصوص انتخاب و يا استعفاي خليفه آمده است.
فصل اول- ماده دوم، زماني كه كرسي خليفه به علت فوت و يا استعفا و يا هر دليل ديگر خالي بماند "شوراي مذهبي" و "شوراي سياسي" طي جلسه اي مشترك قائم مقام انتخاب خواهند كرد و از باب عالي (دولت) تائيد وي را خواستار خواهند شد.
يادآور مي‌گردد؛ كليساي مرسلي ارمني داراي يك مركزيت و سه حوزه فرعي مي باشد. "اجميادزين مقدس"، مركزيت كليساي ارمني در شهري به همين نام در جمهوري ارمنستان قرار دارد و مقر رهبر مذهبي ارامنه سراسر جهان جاثليق "گارگين دوم" مي‌باشد. حوزه "سيليسي" دومين جايگاه را در كليساي ارمني دارد و مقر آن در "آنتيلياس"، حومه بيروت پايتخت لبنان قرار دارد و رهبري آن بر عهده جاثليق "آرام اول" است. دو حوزه ديگر كليساي ارمني، حوزه قسطنطنيه (استانبول) و بيت‌المقدس مي‌باشد. اين دو حوزه پاتريارك نشين بوده، در امور داخلي و اداري خود از استقلال برخوردار هستند. اما در خصوص امور كلي كليسا تابع اجميادزين مقدس مي‌باشند.
مصاحبه "مليت" با اسقف "چولاجيان"
اسقف "سبوح چولاجيان" يكي از نامزدهاي تصدي‌گري سمت خليفه ارمنيان تركيه در مصاحبه با خبرنگار روزنامه مليت چاپ تركيه به پرسش هاي وي پاسخ داد.
اسقف چولاجيان كه در حال حاضر رهبر خليفه‌گري "گوگارك" جمهوري ارمنستان است، در شهر مالاتياي تركيه متولد شده و در سن 10 سالگي به همراه خانواده به ارمنستان مهاجرت كرده است. ايشان هم اينك تابعيت جمهوري ارمنستان را دارا مي باشد. وي به مليت گفته است، چنانچه به سمت خليفه انتخاب شود تابعيت تركيه را نيز خواهد پذيرفت.
چولاجيان در اين مصاحبه تشديد ناگهاني بيماري اسقف مسروپ موتافيان خليفه فعلي ارمنيان تركيه را به موضوع ترور "هراند دينك" سردبير 53 ساله هفته نامه "آگوس" كه در تاريخ 17 ژانويه سال 2007 اتفاق افتاد ارتباط داد و گفت: "بعد از قتل دينك، اسقف موتافيان تحت فشارها و تهديدات بيشماري قرار گرفت و اين مسائل باعث تشديد بيماري گشته تاثير بسيار بدي بر سلامتي ايشان بر جاي گذاشت.
درباره موضوع قتل عام سال 1915 ارمنيان اسقف چولاجيان اظهار داشت: "غرب از ما (ارمنيان) براي نيل به اهداف خود در آناتولي استفاده كرد. ارمنيان قرباني اهداف خودخواهانه غرب شدند. آلماني‌ها ترجيح مي دهند كه در اين باره سكوت اختيار كنند در حالي كه آنان سهم و مسئوليت بسياري در خصوص آنچه در سال 1915 به وقوع پيوست برگردن دارند".
وي درباره آينده روابط تركيه و ارمنستان گفت: "من مخالف ميانجي‌گري هستم. به عقيده من دو ملت بهتر از هر كس ديگري از يكديگر شناخت دارند، لذا به دول غربي توصيه مي‌كنم نمك بر زخم‌هايمان نپاشند. ما (دو ملت) بايد به چشمان يكديگر نگاه كنيم و سعي كنيم درباره موضوعات دردناك و مبرم هر كدام به گفتگو بنشينيم".
خانم "ورژيحان چيفل‌اوغلو" مصاحبه‌گر ارمني‌الاصل "مليت"، خود در گفتگو با راديو آزادي از افزايش شانس اسقف چولاجيان براي انتخاب شدن سخن راند. وي در تاريخ 19 فوريه در گفتگو با اين راديو گفت: "تا چند ماه پيش چنين به نظر مي‌رسيد، كه اسقف "آرام آتشيان"، جانشين موقت فعلي خليفه موتافيان شانس اول را براي انتخاب داراست، اما اخيراً بر شمار حاميان اسقف چولاجيان در ميان ارمنيان استانبول به نحو محسوسي افزوده شده است". به گفته "چيفل‌اوغلو" هر روز بر تعداد حاميان دولتي ايشان نيز افزوده مي شود. وي در حمايت از اسقف اظهار داشت: "من به عنوان تبعه تركيه و به عنوان يك روزنامه‌نگار بر اين عقيده‌ام كه انتخاب اسقف چولاجيان مي‌تواند بسيار سمبليك و معنادار باشد. ايشان متولد تركيه هستند و در خصوص عادي سازي روابط تركيه و ارمنستان نظر بسيار مساعدي دارند، لذا من بر اين اعتقادم كه دولت تركيه بايد بدون ايجاد هيچ گونه مانعي با نامزدي ايشان موافقت نمايد".
عكس. اسقف "مسروپ موتافيان

احتمال تصويب طرح شناسايي قتل عام ارمنيان در مجلس سوئد

به نوشته روزنامه "زمان" چاپ تركيه، به احتمال يقين طي هفته‌هاي آتي طرح محكوميت قتل‌عام ارمنيان در مجلس سوئد به راي گذاشته خواهد شد.
حزب "سوسيال دموكرات" كه از احزاب اپوزيسيون دولت سوئد مي‌باشد سه ماه پيش در نشست خود طرحي را در محكوميت قتل‌عام ارمنيان به تصويب رساند. در اين نشست حزبي تصميم گرفته شد تا طرح فوق براي راي‌گيري به مجلس ارائه گردد.
هر چند در سال 2007 ميلادي نيز طرح مشابهي به مجلس سوئد ارائه گرديده و به تصويب نمايندگان نرسيد، اما با اين حال به اعتقاد اين نشريه تركيه‌اي احزاب راست‌گراي اين كشور اين بار از تصويب چنين طرحي حمايت خواهند كرد.
از سويي در اوايل ماه فوريه "مراد مرجان"، رئيس كميته روابط خارجي مجلس ملي تركيه در راس هيئتي راهي سوئد شد تا رايزني‌هايي را با مقامات اين كشور براي جلوگيري از تصويب طرح مذكور انجام دهد.
به نوشته روزنامه "استار" چاپ استانبول هيئت پارلماني ترك در استكهلم به مقامات سوئدي هشدار داده‌ كه در صورت تصويب اين طرح نه تنها روابط دو كشور، بلكه حتي به روند تصويب پروتكل عادي سازي روابط تركيه و ارمنستان در مجلس تركيه نيز لطمه شديدي وارد خواهد شد.

احساس امنيت

"اورهان پاموك"، نويسنده شهير ترك و دارنده جايزه نوبل ادبيات سال 2006، در گفت‌وگو با بي. بي. سي. گفت: "در تركيه كساني هستند كه از هر فرصت براي بر هم زدن روابط تركيه با اتحاديه اروپا سود مي‌جويند". وي با اشاره به تهديدات روزمره عليه جانش اظهار داشت، در تركيه آنقدرها هم احساس امنيت نمي كند.
پاموك در بخش ديگري از مصاحبه‌اش گفت: "دولت تركيه محافظيني را در اختيار من گذاشته است. آنان بر اين عقيده‌اند، كه من به اين حفاظت نياز دارم".
وي مايل نيست درباره جزئيات اين موضوع توضيح بيشتري ارائه دهد، زيرا به گفته او در خلال دهه‌هاي گذشته افراد بيشماري به خاطر بيان اين مسائل تحت فشارهاي سياسي قرار گرفته‌اند.
او مي‌گويد: در رابطه با مجموعه اين مسائل وي به هيچ وجه مايل نيست آنچه بر وي گذشته است را حتي يك بار ديگر در فكر خود مرور كند.
رمان نويس ترك اعتقاد دارد، فشار هايي كه در خلال 5 سال اخير بر وي روا گشته در حقيقت سلسله تهاجماتي از يك سناريو برنامه‌ريزي شده بوده است.
پاموك در اين باره گفت:" عملكرد كساني كه در كشور از هر اقدام و فرصتي براي ايجاد مانع در راه ورود تركيه به اتحاديه اروپا سود مي‌جويند، مرا متعجب مي‌سازد. اعمال فشار عليه من از طريق دادگاه هاي كشور بخشي از اين اقدامات مي‌باشد. اين افراد مايل نيستند كه جامعه آزاد در كشور شكل گيرد. تمام اميد آنان بر وقوع كودتاها است. من فكر مي‌كنم كه عضويت تركيه در اتحاديه اروپا يكي از آرزوهاي "كمال آتاتورك" بوده است".
اورهان پاموك با اشاره به روند رو به افول روابط تركيه با اتحاديه اروپا گفت: "روابط تركيه با اتحاديه اروپا در شرايط كنوني نه تنها اميدبخش نيست، بلكه بد نيز مي‌باشد. اينك دو اروپا وجود دارد، يكي از آن دو، اروپاي ساركوزي و مركل است. آنان تاكيد مي‌كنند، كه اتحاديه اروپا يك باشگاه اروپايي است. اما وقتي پيشنهاد طرح "همكاري ويژه" را به آنكارا ارائه مي‌دهند، در حقيقت يك نوع پاسخ رد دادن به درخواست عضويت تركيه را مطرح مي كنند".
اين نويسنده ترك در مصاحبه ديگري كه با نشريه اسپانيايي سهشح مث انجام داد، در خصوص مسئله عضويت تركيه در اتحاديه اروپا، گفت: آتاتورك همواره بر لزوم رسيدن قشر آگاه جامعه تركيه به سطح تمدن روز دنيا تاكيد مي ورزيد. آتاتورك با اين سخن به صراحت به اروپا اشاره داشت. قرن‌هاي متوالي حكومت عثماني عليه اروپا مي‌جنگيد و دشمن اروپا به شمار مي‌رفت، اروپا مسيحي بود و ترك‌ها عليه آن مبارزه مي‌كردند، اما حال براي رسيدن به اتحاديه اروپا مبارزه مي‌كند". وي اظهار اميدواري كرد، كه اتحاديه اروپا به تركيه براي نيل به دموكراسي و جامعه آزاد كمك خواهد كرد.
يادآور مي گردد؛ اورهان پاموك بعد از مصاحبه با يك نشريه سوئيسي و بيان صريح موضوع قتل‌عام ارمنيان و لزوم بررسي و صحبت آزادانه درباره وقايع اسف بار سال 1915 و اينكه در اين سال بيش از يك‌ونيم ميليون ارمني و نزديك به سي‌هزار كرد به قتل رسيده‌اند، از سوي مقامات قضايي تركيه به دادگاه فراخوانده شد. دادستاني تركيه با استناد به ماده 301 قانون كيفري تركيه، به اتهام "توهين به احساسات و شان ملت ترك" عليه اين نويسنده حكم پيگرد قضايي صادر نمود. اين پيگردها و در كنار آن تهديدات روزمره عليه جان وي و مهمتر از همه قتل هراند دينك روزنامه نگار ارمني كه از دوستان نزديك وي بود، پاموك را ناچار ساخت تا به توصيه‌هاي دوستان و اقوام گوش فرا داده سريعاً موطن خويش را ترك نمايد. جالب است بدانيد كه "حسن حيال" يكي از متهمان اصلي قتل هراند دينك بعد از دستگيري در جلسه دادگاه خطاب به پاموك گفته بود: "بگذار اورهان پاموك از اين به بعد عاقلانه سخن بگويد".

كليساي ارمني به كانون ورزشي بدل گشته است

سال‌هاي مديدي است كه كليساي مريم مقدس ارمنيان شهر قيصريه تركيه به كانون ورزشي براي جوانان اين شهر تبديل شده است. "يحيا شاهان" مدير اين مركز اخيراً گفته است كه به تدريج از فعاليت‌هاي ورزشي در اين مركز كاسته خواهد شد، زيرا سالن ورزشي مجهزي در حال آماده شدن است.
نشريه "استار" چاپ تركيه با انتشار اين خبر به نقل از مدير اين مركز نوشت: "هر چند ما سالن‌هاي ورزشي بسياري در شهر داريم، اما جوانان ما از داشتن چنين كانوني محروم بودند. اين كليسا در موقعيت مكاني مناسبي قرار دارد و رفت و آمد به آن از تمامي نقاط شهر به آساني صورت مي‌گيرد، لذا آن براي چنين فعاليتي مورد استفاده قرار گرفت.(!) بيش از 30 الي 40 سال است كه اين مكان براي چنين فعاليتي مورد استفاده قرار ميگيرد".(!؟)
"كمال‌الدين چنگيز تكينسون"، معاون شهردار قيصريه به خبرنگاران گفته است، كه اين كليسا به هيچ وجه براي انجام مراسم مذهبي مورد استفاده قرار نخواهد گرفت، زيرا در اين شهر جامعه ارمني وجود ندارد. به گفته وي، كليساي مريم مقدس بازسازي و مرمت خواهد شد تا تحت نظر اين شهرداري به موزه تبديل گردد.
در حقيقت در تركيه كليساهاي متعلق به ارمنيان كه با امكانات و توسط آنان و به منظور عبادت بنا شده براي هر فعاليتي و توسط هر كسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد الا خود ارامنه!
يادآور مي‌گردد؛ كليساي سورپ خاچ (صليب مقدس) ارمنيان معروف به كليساي آختامار كه در جزيره‌اي به همين نام در درياچه وان قرار دارد، نيز به موزه تبديل گشته و مقامات ترك اجازه برگزاري مراسم مذهبي حتي براي يك يا دو بار در سال را هم نمي‌دهند. مقامات تركيه حتي با نصب صليب بر بالاي گنبد اين كليسا نيز مخالفت نموده‌اند.

فراموشي پليس (!؟)

دوازدهمين جلسه دادرسي پرونده قتل "هراند دينك"، روزنامه نگار و سردبير هفته نامه ارمني "آگوس" نيز به تعويق افتاد.
اين دادرسي قرار بود در تاريخ 8 فوريه (19 بهمن) در استانبول برگزار گردد، اما به دليل عدم حضور "شاهد ناشناس" براي اداي شهادت، جلسه دادگاه به تعويق افتاد. به گفته قاضي دادگاه پليس فراموش كرده بود تا اين شاهد را براي اداي شهادت به جلسه دادگاه بياورد.(؟!)
روزنامه "آكشام" چاپ استانبول با انتشار اين خبر نوشت: پليس نه تنها فراموش كرده بود "شاهد ناشناس" را به دادگاه ببرد، بلكه مترجم وي نيز به سرنوشت مشابهي گرفتار آمده بود. به نوشته آكشام اين چندمين بار است كه جلسات دادرسي اين پرونده به دلايل عجيب و غريب به تعويق مي‌افتد و جالب اين كه هيچ كس مسئوليت اين امر را به عهده نمي‌گيرد. مثلاً در مورد اخير مقامات پليس اعلام كرده‌اند هيچ كس به آنان دستوري براي بردن "شاهد ناشناس" به جلسه دادگاه نداده بود.(؟!)
به نوشته آكشام، در صورت حضور اين شاهد در دادگاه روند رسيدگي به اين پرونده قتل دستخوش تحولات جديدي مي‌گشت، زيرا اين شاهد گفته است كه در زمان ترور دينك در محل بوده و ديده است كه قاتل هنگام ترور تنها نبوده است. اين شاهد همچنين مشاهده‌گر جزئيات ديگري نيز بوده است. طبق اين خبر شاهد ارمني‌الاصل است.
"اركان چاناك"، رئيس شعبه 14 دادگاه رسيدگي به جرائم خطرناك به خبرنگاران گفته است، پليس نه تنها فراموش كرده بود شاهد را به دادگاه بياورد، (؟!) بلكه آنان همچنين فراموش كرده بودند تا مترجمي را براي حضور در دادگاه بيابند، زيرا اين شاهد تسلط كافي بر زبان تركي ندارد. "چاناك" قول داده است تا در نشست آتي دادگاه شاهد و مترجم هر دو حضور داشته باشند.
يادآور مي گردد: عليرغم گذشت بيش از سه سال از قتل هراند دينك هنوز هيچ اطلاعاتي از جزئيات پشت پرده اين ترور اعلام نشده است. به گفته خانم "فتيحه چتين"، از وكلاي خانواده دينك، عليرغم گذشت اين همه مدت اين پرونده در همان مرحله‌اي قرار دارد كه در ابتدا بود. در حقيقت مسئولان اصلي اين جنايت بعد از اين همه مدت هنوز در آزادي به سر مي برند.
از سوي ديگر "كمال گگتاش"، روزنامه‌نگار نشريه "وطن‌ديلي" چاپ تركيه در يكي از جلسات دادرسي اين پرونده كه در تاريخ 16 فوريه (27 بهمن) در شعبه دوم دادگاه استانبول برگزار مي‌شد اعلام كرد: "پليس استانبول از پيش در جريان قتل هراند دينك قرار داشت".
اين روزنامه‌نگار كه چند ماه قبل با اعلام شكايت مقامات امنيتي استانبول مبني بر "افشاي اسناد و اطلاعات مخفي پليس" به دادگاه فرا خوانده شده بود گفته بود: طبق اسنادي كه وي بدان دست يافته است، اداره پليس ترابوزان، رسماً مقامات اداره مركزي پليس استانبول را در جريان اطلاعات سري در خصوص آماده شدن طرح ترور هراند دينك قرار داده بودند.
كمال گگتاش در كتابش تحت عنوان "قتل هراند دينك، رسانه ها و نظام قضايي" كه يك سال پيش منتشر گرديد و به خاطر مطالب و اطلاعات چاپ شده در آن به دادگاه فراخوانده شد، مي نويسد: "اداره مركزي پليس استانبول اطلاعات و توصيه هاي ايمني پليس ترابوزان را ناديده گرفت و اين در حالي است كه "رمضان آگورك" رئيس اداره اطلاعات و مقامات اداره مركزي پليس استانبول عليه من به خاطر انتشار اين سند اعلام شكايت كرده‌اند. طبق اين سند مشخص بود كه هراند دينك به قتل خواهد رسيد و پليس كاملا از احتمال وقوع چنين امري آگاهي داشت.
در واكنش به اخبار منتشره مبني بر قصور مقامات امنيتي در حفاظت و ممانعت از قتل دينك، وزارت كشور تركيه اخيراً اعلام كرد، هيچ كدام از 19 مامور امنيتي و انتظامي مورد اتهام، در انجام وظايف خود كوتاهي نكرده‌اند.
روزنامه "تودي‌زمان" چاپ استانبول با انتشار اين خبر نوشت: "كميته نظارتي نخست وزير اردوغان با مد نظر قرار دادن درخواست "راكل دينك" همسر هراند دينك به مقامات وزارت كشور دستور داده بود تحقيقات جامعي را از 19 افسر پليس شهر ترابوزان و نيز اداره اطلاعات و تحقيقات پليس به عمل آورده گزارشي را ارائه نمايد.
به نوشته اين روزنامه، قبل از اينكه وزارت كشور گزارش خود را اعلام كند، "دنيز تون"، يكي از وكلاي خانواده دينك اعلام كرده بود كه پليس و مقامات اداره اطلاعات و تحقيقات از موضوع طرح ترور هراند دينك مطلع بوده‌اند، اما هيچ اقدامي براي ممانعت از آن به عمل نياورده‌اند.
صفحات اين سناريو، كه توسط مقامات ترك نهيه شده هر روز با نمايشي جديد رقم مي‌خورد، بدون آن كه نامي از طراحان و مسببين اصلي پشت پرده اين جنايت برده شود.

هيچ اظهار تاسف و پوزشي از وسعت اين فاجعه نخواهد كاست

اخيرا همايشي تحت عنوان "جامعه دموكراتيك" در شهر كردنشين "ماردين" تركيه برگزار گرديد. يكي از كميته هاي اين همايش موسوم به "كميته مذهبي" نشستي با عنوان "بين‌النهرين، اولين كنگره ديني" برگزار نمود، كه "صلاح‌الدين دميرتاش"، رئيس جديدالانتخاب حزب كردي "دموكراسي‌و‌صلح" به همراه شماري از اعضا حزب، نمايندگاني از جوامع علويان، كردهاي ايزدي، ارمنيان، آشوريان و ديگر مسيحيان تركيه از حاضرين در اين نشست بودند.
به گزارش رسانه‌هاي تركيه "عثمان بايدمير"، شهردار كرد "دياربكر" سخنراني شجاعانه‌اي در اين نشست ايراد نمود. "بايدمير" در بخشي از سخنراني‌اش گفت: "زماني در بين‌النهرين آشوريان، ارمنيان و كردها زندگي مي‌كردند. آنان با حفظ هويت ديني خود سمبل همزيستي، صلح، پيشرفت و موفقيت بودند. اما كساني به اينجا آمدند و مدت‌ها بر ما حكومت كردند. در اين مدت بسياري مجبور شدند منطقه را ترك نمايند. من اين مسئله را با درد بسيار بيان مي‌كنم. حالا در دياربكر تنها چند خانواده ارمني باقي مانده‌اند در حالي كه 120 سال پيش آنان 40 درصد كل جمعيت را شامل مي‌شدند. هيچ اظهار تاسف و پوزشي از وسعت اين فاجعه نخواهد كاست. آري شما درد و رنج بسياري تحمل كرده‌ايد. ناچار به رفتن شديد، اما مطمئن باشيد كه شما چيزي از دست نداده‌ايد، بلكه ما كه مانده‌ايم گنجي گران گم كرده ايم. شما با رفتن خود موفقيت و صلح را نيز با خود برديد".
يادآور مي‌گردد؛ "عثمان بايدمير"، شهردار دياربكر سال گذشته ميلادي بعد از آنكه مقامات دولتي با خاكسپاري "آرام تيگران" خواننده بنام ارمني در آرامگاه ارمنيان اين شهر مخالفت كردند به شدت آنان را مورد انتقاد قرار داد.
"آرام تيگران" در 8 اوت سال گذشته ميلادي (16 مرداد88) در 75 سالگي در يونان چشم از جهان فرو بست. وي در خانواده‌اي ارمني كه از قتل‌عام سال 1915 جان سالم به در برده و سپس از دياربكر به شهرستان قميشلي سوريه كوچ كرده بود چشم به جهان گشود. وي در نوجواني نواختن عود را فرا گرفت و سپس به زبان‌هاي كردي، تركي، عربي و ارمني به نوشتن و سرودن آواز پرداخت. تيگران قبل از مرگش وصيت كرده بود، كه او را در آرامگاه ارمنيان دياربكر به خاك بسپارند.
بعد از مخالفت مقامات دولتي، بايدمير شخصاً مراسم ترحيمي براي "تيگران" در آرامگاه ارمنيان دياربكر برپا نمود. وي در خاتمه مراسم مشتي خاك از محلي كه قرار بود تيگران در آن دفن گردد را برداشته و به بروكسل برد و بر مزار اين هنرمند پاشيد.
جالب است بدانيد كه آرامگاه ارمنيان دياربكر به دستور شخص "بايدمير" بازسازي شده و كار مرمت و باز سازي كليساي ارمنيان اين شهر موسوم به كليساي "گيراگوس" مقدس نيز آغاز گشته است.
عكس. آرام تيگران

آزادي يك مظنون ديگر

به حكم دادگاه، يكي ديگر از متهمان عضويت در نشكيلات "ارگنه كن" از زندان آزاد شد. به گزارش خبر گزاري "جيهان" تركيه، "كنعان تيمور" در زمره مظنونيني بود كه قصد داشت اسقف "مسروپ موتافيان"، خليفه ارمنيان تركيه را به قتل برساند. "كنعان تيمور" همچنين يكي از محافظان "ابراهيم شاهين"، مقام ارشد اسبق سرويس‌هاي اطلاعاتي-‌امنيتي تركيه و از كادرهاي اصلي نظامي "ارگنه كن" بوده است، كه هم اينك در بازداشت به سر مي‌برد. در اطلاعاتي كه از رايانه "شاهين" در مخفي‌گاهش به دست آمده فهرستي از اسامي كساني كه مي‌بايست توسط جوخه‌ي ترور "ارگنه كن" به قتل مي‌رسيدند، پيدا شده بود. خليفه "موتافيان" نيز يكي از اهداف ترور اين جوخه بود.
اين دادگاه اوايل سال‌جاري ميلادي همچنين حكم آزادي سه مظنون ديگر كه به اتهام عضويت در "ارگنه كن" در بازداشت به سر مي‌بردند را نيز صادر كرده بود. يكي از اين سه تن "امين گيورسن" افسر بلند پايه اطلاعاتي بود. نام "گيورسن" بارها در جريان تحقيقات مربوط به پرونده قتل "هراند دينك" روزنامه‌نگار ترور شده ارمني در استانبول، به عنوان يكي از مظنونين مطرح شده بود.

پرداخت غرامت به بازماندگان نژاد كشي ارامنه

شركت فرانسوي بيمه شطش پرداخت غرامت به بازماندگان نژاد‌كشي ارمنيان را آغاز كرده است. اين شركت در زمان حكومت تركهاي جوان در عثماني گروهي از ارمنيان را بيمه كرده بود. چند سال پيش، بيش از سيزده هزار نفر از بازماندگان نژاد‌كشي سال 1915 با ارائه اسناد و مدارك به اين شركت بيمه خواستار دريافت غرامت شده بودند. بعد از طرح شكايت به دادگاه و رسيدگي به ابعاد مختلف اين دادخواست‌ها بالاخره به حكم دادگاه اين شركت محكوم به پرداخت خسارت بيمه‌شدگان قتل‌عام شده در حق وراث آنان گرديد.
به گفته وارتگز يقيايان وكيل ارمني مقيم آمريكا، اين شركت بيمه درخواست يك هزار نفر را پذيرفته و بزودي پرداخت هفده‌و‌نيم ميليون دلار در حق وراث بيمه‌شدگان قتل‌عام شده را آغاز خواهد كرد. از اين مبلغ يازده‌ميليون دلار به بازماندگان اختصاص يافته و بقيه به وكلا و انجمنهاي خيريه ارامنه فرانسه اختصاص خواهد يافت.

ثبت ركورد جديد

كميته جهاني حمايت از خبرنگاران طي گزارشي اعلام كرد: در سال 2009 ميلادي 70 خبرنگار و روزنامه‌نگار در سرتاسر جهان كشته شده‌اند. طبق گزارش اين كميته، در قياس با آمار 30 ساله اخير، سال گذشته ميلادي بدترين سال براي خبرنگاران بوده است. در اين سال تنها در يك مورد به يك باره 31 خبرنگار در منطقه "ماگو اينديا" در فيليپين به قتل رسيده‌اند. همچنين 150 روزنامه‌نگار در سراسر جهان در زندان به سر مي‌برند.
در اين گزارش آمده است؛ پشتيباني افكار بين‌المللي از روزنامه‌نگاران تاكنون يگانه و بهترين اهرم حمايت از آنان بوده است.
به گفته "جوئل سايمون"، مدير اين كميته هرچند روش‌هاي جديد ترويج خبر، مانند اينترنت و وبلاگ‌نويسي توانسته است به خبرنگاران براي غلبه بر سانسور كمك شاياني بكند، اما چندين دولت با تعقيب وبلاگ‌نويسان، سانسور را ادامه مي‌دهند. وي افزود:"در شرايط فعلي اين نياز احساس مي‌شود كه استراتژي جديدي ترسيم گردد تا از شمار قربانيان و تعقيب شوندگان كاسته شود".
طبق آمار اين كميته بيشترين تعداد خبرنگاران كشته شده به ترتيب در فيليپين با 37 و مكزيك با 13 مورد بوده است. در اين گزارش درباره علت اين قتل‌ها آمده است: "اين قتل‌ها به صورت برنامه‌ريزي شده و براي سرپوش گذاردن بر اعمالي كثيف انجام گرفته است. اين روزنامه‌نگاران توسط جانيان، افراطيون مذهبي، مافياي سياسي و عوامل گروه هاي مسلح به قتل رسيده‌اند.

مخالفت

در ماه‌هاي اوت و اكتبر سال گذشته ميلادي (مرداد - مهر) نظرسنجي در چند كشور اروپايي در مورد عضويت تركيه در اتحاديه اروپا صورت گرفت. اتباع كشورهاي آلمان، فرانسه، انگلستان، اسپانيا و لهستان در پاسخ به اين سوال كه در صورت برگزاري رفراندم در مورد عضويت تركيه در اتحاديه اروپا، آنان چه راي خواهند داد؟ اين نتايج به دست آمد. در مجموع 52 درصد اتباع كشورهاي عضو اين اتحاديه مخالف عضويت تركيه، 41 درصد موافق و 7 درصد ديگر نتوانستند نظر مشخصي ارائه نمايند.
مردم فرانسه با 4/64 درصد راي منفي در صدر مخالفان قرار داشتند. آلماني‌ها با 62 درصد رتبه دوم و سپس انگلستان با 3/46 درصد جابگاه سوم را به خود اختصاص داده‌اند. بر خلاف اين سه كشور، مردم اسپانيا و لهستان ديد مثبت‌تري به موضوع داشته‌اند، بدين ترتيب كه 2/58 درصد مردم اسپانيا و 4/51 درصد لهستاني‌ها موافق عضويت تركيه بوده‌اند.
"مركل" و "ساركوزي"، روساي آلمان و فرانسه از مخالفان سرسخت عضويت تركيه در اتحاديه اروپا به شمار مي‌آيند. اين دو بارها به صراحت سخناني در مخالفت با عضويت آنكارا در اين نهاد اروپايي بيان داشته‌اند. جالب اين كه وجود جوامع بزرگ ترك در اين دو كشور، كه فعاليت‌هاي مستمر و گسترده‌اي در حمايت و ترويج مواضع آنكارا انجام مي‌دهند، نتوانسته است تاثير مثبتي در جلب نظر مردم اين كشورها ايجاد نمايد.

سفر متكي به ارمنستان

"منوچهر متكي"، وزير امور خارجه كشورمان در صدر يك هيات عاليرتبه سياسي- اقتصادي به منظور شركت در اجلاس كميسيون مشترك اقتصادي جمهوري اسلامي ايران و ارمنستان ششم بهمن ماه عازم ايروان پايتخت ارمنستان شد.
نهمين اجلاس كميسيون مشترك اقتصادي جمهوري اسلامي ايران و ارمنستان با حضور منوچهر متكي رئيس ايراني اين كميسيون و "آرمن موسسيان " وزير انرژي ارمنستان چهارشنبه هفتم بهمن ماه در ايروان برگزار شد. متكي همچنين در ديدارهاي دو جانبه با مقامات عاليه ارمنستان درباره راه هاي گسترش و توسعه مناسبات دو جانبه و آخرين تحولات منطقه اي گفتگو و تبادل نظر كرد.
هر چند سفر اخير يكي از سفرهاي دوره اي متكي به ايروان محسوب مي شود، با اين حال كارشناسان امر سفر فوق را در مقطع فعلي با ديدي متفاوت مي نگرند. سفر اخير متكي به تركيه، ملاقات سران سه كشور ارمنستان، روسيه و آذربايجان و نيز سفر "روبرت كوچاريان"، رييس جمهور سابق ارمنستان به تهران و ملاقات وي با مسئولين رده بالاي كشورمان، از جمله دكتر محمود احمدي نژاد و منوچهر متكي همه و همه بيانگر آنند كه سفر بلندپايه ترين مقام سياست خارجي كشورمان با سفرهاي گذشته وي به ارمنستان متفاوت است.

ديدار با وزير امور خارجه ارمنستان
منوچهر متكي در اولين روز ورودش به ايروان در ديدار با "ادوارد نالبانديان"، وزير امور خارجه ارمنستان رايزني‌ها و تبادل مستمر هياتهاي سياسي را در توسعه مناسبات و بسترسازي براي افزايش همكاري‌ها سازنده خواند.
نالبانديان نيز در اين ديدار با اشاره به روابط دوستانه و نزديك تهران - ايروان علاقمندي كشورش را براي گسترش مناسبات با ايران در كليه زمينه‌هاي سياسي، اقتصادي،‌ فرهنگي و منطقه‌اي مورد تاكيد قرار داد.
متكي ضمن ابراز خرسندي از برگزاري اين نشست تصريح كرد: برگزاري اين كميسيون نقشه راه همكاري‌هاي تهران و ايروان در حوزه‌هاي اقتصادي، تجاري، انرژي، فرهنگ و امور زيرساختي را تعيين و ترسيم مي‌كند.
منوچهر متكي در طول سفر دو روزه خود به ايروان همچنين با رييس جمهوري، نخست وزير، رييس مجلس ملي و دبير شوراي امنيت ملي ارمنستان ملاقات و به تبادل نظر پرداخت.

ديدار با رييس جمهوري ارمنستان
"سرژ سركسيان"، رييس جمهوري ارمنستان هفتم بهمن ماه منوچهر متكي را به حضور پذيرفت. سركسيان در اين ديدار كه در جوي صميمانه برگزار گرديد تاكيد نمود: "شما به خوبي واقفيد كه ما تا چه حد براي روابط خود با جمهوري اسلامي ايران اهميت قائليم. ما ايران را شريكي مورد اعتماد و كشوري محوري به حساب مي آوريم و لذا گسترش و تعميق روابط دو جانبه را نيز كاملاً در حهت منافع ملي خويش مي دانيم".
منوچهر متكي نيز در اين ديدار تاكيد كرد: "با نگاه و اراده سياسي روساي جمهور دو كشور ايران و ارمنستان مناسبات تهران و ايروان وارد مرحله جديدي از همكاري ها مي شود".
متكي با ابلاغ سلام هاي گرم دكتر محمود احمدي نژاد به رييس جمهور ارمنستان و با اشاره به سابقه تاريخي دو ملت اظهار داشت: ما در حال اجراي زير ساخت هايي هستيم كه چهره روابط دو كشور را دگرگون خواهد ساخت.
ايشان با برشمردن حوزه هاي وسيع همكاري بين دو كشور به ويژه حوزه هاي مهم انرژي، حمل و نقل، خط لوله و راه آهن، ايجاد تسهيلات ترجيحي براي تجار و ايجاد تسهيلات كنسولي و موضوع تهاتر را مبناي خوبي براي توسعه و گسترش همكاري ها دانست.
وزير امور خارجه كشورمان با اشاره به ضرورت فعال كردن ظرفيت هاي همكاري هاي في مابين و برداشتن گام هاي جديد، برگزاري كميسيون مشترك اقتصادي را چارچوب مناسبي براي تعيين و ترسيم برنامه هاي همكاري توصيف كرد.
متكي گفت: بازگشت به رويكرد منطقه اي بهترين راه حل و فصل بحران ها و مناقشات در منطقه است و جمهوري اسلامي ايران همواره در اين چارجوب آماه كمك به حل و فصل مناقشات بوده و اهتمام نموده است.
رييس جمهور ارمنستان نيز متقابلاً از آقاي متكي درخواست نمود سلام هاي گرم وي را به رييس جمهوري ايران تقديم نمايد. و با مهم توصيف كردن برگزاري اجلاس مشترك اقتصادي دو كشور و اجرايي شدن طرح هاي همكاري في مابين از سفر متكي به ايروان و استمرار گفت و گو و رايزني ها استقبال و اظهار خوشنودي كرد.
سركيسيان با اشاره به نقش مثبت جمهوري اسلامي ايران در كمك به حل بحران هاي منطقه اي و با تشريح آخرين وضعيت منطقه قفقاز از مواضع جمهوري اسلامي ايران در مسئله قراباغ قدرداني كرد و اظهار داشت: شك نداريم كه ايران از بازيگران كليدي منطقه است و حل مشكلات منطقه بدون مشاركت آن امكان پذير نيست.
رييس جمهوري ارمنستان تصريح كرد كه: ما همواره حق جمهوري اسلامي ايران براي توسعه انرژي هسته اي صلح آميز را به رسميت شناخته و از آن حمايت مي كنيم.
سركسيان همچنين روند توسعه روابط ارمنستان و تركيه را كه به همت ديپلماسي ايروان آغاز شده است تشريح نمود.

ديدار با رييس مجلس ملي ارمنستان
در ديدار منوچهر متكي با "هويك آبراهاميان"، رييس مجلس ملي ارمنستان همكاري‌هاي پارلماني تهران - ايروان و تبادل هيات‌هاي پارلماني مورد تاكيد قرار گرفت.
در اين ملاقات، منوچهر متكي لزوم بهره‌گيري از فضاي همكاري‌هاي پارلماني رو به رشد دو كشور و توسعه مناسبات همه جانبه في مابين به ويژه حوزه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و مردمي را مورد تاكيد قرار داد.
وي با اشاره به ضرورت تبادل مستمر هيات‌هاي پارلماني دو كشور و تاثيرگذاري آن بر تعميق و تحكيم مناسبات دو جانبه، نقش مجالس دو كشور در فراهم كردن پايه‌ها و چارچوب‌هاي حقوقي لازم براي توسعه همكاري‌هاي اقتصادي و فرهنگي و توسعه فعاليت‌هاي بخش خصوصي دو كشور را مهم ارزيابي كرد.
رييس مجلس ارمنستان نيز ديدار متكي و برگزاري نهمين اجلاس كميسيون مشترك اقتصادي را موفق و سازنده خواند و آن را در سرعت بخشيدن به طرح‌هاي مشترك همكاري موثر دانست.
وي با تاكيد بر اين كه نمايندگان مجلس ارمنستان حداكثر تلاش خود را براي توسعه روابط پارلماني و در نتيجه آن كمك به تعميق مناسبات دو كشور انجام مي‌دهند، سفرهاي متقابل گروه‌هاي دوستي پارلماني را نيز در اين راستا سازنده خواند.
آبراهاميان گفت: ما روابط با ايران را مهم مي‌دانيم، چرا كه نقش ايران در منطقه اساسي و مهم است و لذا از موضع‌گيري‌هاي اصولي جمهوري اسلامي ايران در مساله قراباغ قدرداني مي‌كنيم.
او از متكي خواست كه سلام‌هاي گرمش را به "علي لاريجاني"، رييس مجلس شوراي اسلامي ايران تقديم كند و بر دعوت از لاريجاني براي سفر به ارمنستان تاكيد كرد.

ديدار با نخست وزير ارمنستان
"تيگران سركسيان"، نخست وزير ارمنستان و منوچهر متكي طي مذاكرات خود راه‌هاي تسريع در اجرايي شدن توافقات و طرح‌هاي جاري و تعيين و تعريف طرح‌ها و برنامه‌هاي جديد همكاري اقتصادي را مورد بررسي قرار دادند.
متكي در اين ملاقات با اشاره به اينكه روساي جمهوري دو كشور گام‌هاي بلندي را در معماري روابط جديد تهران- ايروان برداشته اند، اظهار داشت: زيرساختهاي مناسبات دو كشور در حال نهادينه شدن است و همكاري در حوزه‌هاي اساسي انرژي، حمل و نقل و ارتباطات چهره جديدي از روابط دو كشور را ترسيم خواهد كرد.
وزير امور خارجه با اشاره به سابقه تاريخي دولت‌ها و صميميت دو ملت، چشم انداز مناسبات را روشن توصيف كرد و با ابلاغ سلام‌هاي گرم رحيمي معاون اول رييس جمهوري اسلامي ايران به آقاي سركيسيان دعوت رحيمي از وي جهت سفر به ايران را به اطلاع رساند.
تيگران سركيسيان نيز با قدرداني از نقش وزير امور خارجه كشورمان در توسعه روابط دو كشور، سفر متكي به ايروان را موجب دميده شدن روح و انرژي تازه اي در اين مناسبات دانست.
نخست وزير ارمنستان اجراي پروژه خط آهن را از اولويت‌هاي كشورش دانست و آن را از لحاظ اقتصادي، اجتماعي و سياسي مهم خواند.
وي ابراز اميدواري كرد كه پروژه خط لوله در سال جاري ميلادي آغاز و طرح نيروگاه برق‌آبي ارس و همچنين طرح‌هاي جاده سازي اجرايي شود.
سركيسيان علاقمندي كشورش را براي همكاري در زمينه‌ كشاورزي و دامداري نيز اعلام كرد.
وي با استقبال از ايجاد تسهيلات كنسولي و گمركي براي تجار و بازرگانان تصريح كرد كه با اجرايي شدن توافقات جاري بايد به برنامه‌هاي تازه بيانديشيم.

ديدار با دبير شوراي عالي امنيت ملي ارمنستان
"آرتور باغداساريان"، دبير شوراي عالي امنيت ملي ارمنستان از نقش جمهوري اسلامي ايران در كمك به حل و فصل مسالمت آميز مناقشات و بحران هاي منطقه اي تقدير كرد.
منوچهر متكي در اين ديدار با تاكيد بر ضرورت رايزني و مشورت در خصوص تحولات منطقه اي، رويكرد منطقه اي و استفاده از ظرفيت هاي منطقه اي را بهترين شيوه حل و فصل مناقشات و چالش هاي منطقه اي خواند.
وزير امور خارجه كشورمان بر ضرورت استمرار رايزني هاي سياسي و ديپلماتيك بين دو كشور به لحاظ حضور در يك منطقه مهم و حساس تاكيد كرد.
متكي همچنين سلام هاي گرم سعيد جليلي دبير شورايعالي امنيت ملي كشورمان را به باغداساريان ابلاغ كرد.
دبير شورايعالي امنيت ملي ارمنستان نيز در اين ديدار ضمن دعوت از جليلي براي سفر به ايروان از متكي خواست سلام هاي گرم وي را به همتاي ايراني خود ابلاغ كند.

نوه جلاد عثماني: "خانواده ما مديون ارمنيان است"

روزنامه "حريت ديلي نيوز"، چاپ تركيه در يكي از شماره هاي سال جديد ميلادي مطلب جالبي به نقل از "بيزاده بيولنت عثمان" نوه آخرين سلطان عثماني كه اينك 80 سال سن دارد به چاپ رساند.
عثمان در گفتگو با حريت گفته است: " اعضاي خانواده ما نجات و زندگي خود را مديون ارمنيان فرانسه مي دانند، آنان زماني كه ما از تركيه تبعيد شديم ما را نجات دادند. خانواده ما در زمان تبعيد هيچ پولي در جيب نداشت، اما با اين حال دوستان ارمني خانواده ما به كمك ما آمدند. من نمي توانم منكر آن همه شجاعت هايي باشم كه ارمنيان به خاطر ما انجام دادند".
در ادامه عثمان به اين روزنامه گفته است: "من طرفدار حقيقت هستم، اما نگاه ما بايد به آينده معطوف باشد. آلماني ها و فرانسوي ها نيز يكديگر را نابود كرده اند اما آنان توانسته اند با يكديگر به گفتگو بنشينند".
عثمان با اشاره به طرز تفكر و جو حاكم در خانواده خود اظهار داشت: "من بسيار شاهد گريه و زاري و اظهار اميدواري مادرم بوده ام، او اميدوار بود كه با شكست و ناكامي "مصطفي كمال آتاتورك"، بنيان گذار جمهوري تركيه ما اين امكان را خواهيم يافت كه به وطن بازگرديم. مادرم و مادربزرگم بسيار مايل بودند كه من زبان تركي را فرا گيرم، اما پدر من يك جمهوري خواه بود و نهايتاً به آتاتورك كمك كرد".
يادآور مي گردد؛ بعد از سركوب قيام "عبدالحميد دوم"، سلطان عثماني عليه حزب اتحاد و ترقي (ترك هاي جوان) در سال 1909 وي از اريكه سلطاني به زير كشيده شد و راهي بازداشتگاه گرديد. عبدالحميد تا سال 1912 ميلادي در شهر سالونيك نگهداري مي شد، سپس به استانبول منتقل گشت و تا زمان مرگش در حبس به سر برد. بعد از مرگ وي، اعضا خانواده آخرين سلطان عثماني به كشور فرانسه تبعيد شدند.
در خلال سال هاي 96- 1894 در مناطق شرقي آناتولي (ارمنستان غربي) و ديگر مناطق امپراتوري عثماني، به فرمان سلطان عبدالحميد دوم كشتار هاي وسيعي عليه اتباع مسيحي امپراتوري و در وحله نخست ارمنيان به وقوع پيوست.

سومين سالگرد قتل هراند دينك

خانم "فتيحه چتين"، وكيل خانواده "هراند دينك"، سردبير مقتول هفته نامه "آگوس" در گفتگو با خبرگزاري "فرات" گفت: "سه سال از مرگ سردبير هفته نامه "آگوس" مي گذرد. اما بايد بگويم كه در حال حاضر اطلاعات ما درخصوص جزئيات اين قتل همان قدر است كه سه سال پيش بود. به گفته خانم چتين روند رسيدگي به اين پرونده بسيار كند بوده است". وي اظهار داشت: "رسيدگي به پرونده اين جنايت از حدود 2.5 سال پيش آغاز گرديده است، اما متاسفانه در حال حاضر اين پرونده در همان مرحله اي قرار دارد كه در ابتدا بود. در حقيقت بعد از اين همه مدت مسئولان اصلي جنايت هنوز در آزادي به سر مي برند".
خانم چتين ضمن اظهار ناخرسندي و تاسف از مخفي نگاه داشته شدن هويت مسببين اصلي اين جنايت گفت: "ما خواهان معرفي و محاكمه عاملان اصلي قتل هراند دينك هستيم، اما هيچ پيشرفت و تحول مثبتي دراين خصوص صورت نمي گيرد. گزارش هاي رسمي كميته هاي مختلف و از آن جمله گزارش كميته منتخب دولت، وزارت كشور و كميسيون حقوق بشر مجلس ملي، حكايت از آن دارد كه حكومت و مقامات امنيتي كشور از هويت اصلي طراحان و مسببين ترور دينك مطلع هستند. سرويس هاي اطلاعاتي و امنيتي به خوبي آگاه بودند كه هراند دينك به قتل خواهد رسيد. اين سرويس ها هراند دينك را تحت نظر داشتند. اما سئوال اين است كه چرا آنان هيچ گامي در جهت جلوگيري از اين ترور بر نداشتند؟! علي رغم وجود گزارش هاي دقيق، هنوز هويت عاملان و آمرين اصلي اين جنايت مخفي نگاه داشته مي شود".
يادآور مي گردد؛ چند ماه بعد از ترور اين روزنامه نگار ارمني در مقابل دفتر كارش در استانبول، كميته اي از سوي مجلس ملي تركيه براي انجام تحقيقات مستقل و بررسي روند رسيدگي به پرونده قتل وي تشكيل شد. اين كميته بعد از چند ماه، گزارشي 160 صفحه اي در باره اين موضوع تهيه كرد كه حكايت از نقش مسئولين امنيتي در اين قتل داشت. روزنامه "حريت" شهريور ماه سال گذشته بخش هاي از اين گزارش را به چاپ رسانده بود. در اين گزارش آمده بود: "كميته تحقيق بعد از گفتگو و ملاقات با چند ده نفر از ماموران امنيتي و نيز "آزاد دينك" فرزند مرحوم هراند دينك به اين نتيجه رسيده است كه چند مقام ارشد پليس شهرهاي استانبول و طرابوزان و تعدادي از ماموران ژاندارمري به اطلاعاتي كه حاكي از آماده سازي طرح ترور دينك بوده، دقت و توجه نكرده اند.(؟!) "آزاد دينك" به اعضاي كميته تحقيق گفته بود: "پدرش چند هفته پيش از مرگش چندين بار از سوي شخص معاون استاندار استانبول به مرگ تهديد شده بود".
روزنامه حريت با استناد به گزارش فوق نوشت: "ماموران امنيتي چندين بار اخبار مستندي در خصوص آماده شدن طرح ترور دينك دريافت كرده بودند. يكي از مستندترين اين گزارشات ارسال اخبار و اطلاعات از سوي اداره امنيت شهر طرابوزان به تاريخ 17 فوريه 2006 يعني يك سال قبل از ترور دينك به اداره مركزي پليس استانبول بود".
به نوشته حريت، نمايندگان عضو اين كميته بعد از انجام تحقيقات به اين نتيجه رسيده اند كه در اسناد وگزارشات ارسال شده براي اداره مركزي اطلاعات پليس استانبول در كنار نام هراند دينك اسامي تمامي فعالان جامعه ارمني كه از سوي تشكيلات ملي گراي شهر طرابوزان در فهرست ترور قرار گرفته بودند، گنجانده شده بود.

مخالفت با انجام مراسم مذهبي در كليساي ارمنيان

"ارطغرل گيوناي" وزير فرهنگ و جهانگردي تركيه ضمن تكذيب اخبار جرايد آن كشور مبني بر موافقت مقامات اين وزارت خانه در خصوص برگزاري مراسم مذهبي در كليساي "سورپ خاچ" (صليب مقدس)، معروف به آختامار گفت: "اين وزارت خانه تاكنون هيچ درخواستي از سوي هيچ كس مبني بر صدور مجوز براي برگزاري چنين مراسمي دريافت نكرده است".
روزنامه تركيه اي "مليت" به نقل از وزير فرهنگ و جهانگردي آن كشور نوشت: "وزير گفته است؛ كه درهاي كليساي آختامار براي انجام مراسم مذهبي باز نخواهد بود و بر بالاي گنبد آن نيز صليب نصب نخواهد شد، زيرا اين كليسا در فهرست مكان هايي كه اجازه برگزاري مراسم مذهبي را دارند، جاي نگرفته است".
مليت در ادامه به موضوع ارسال نامه درخواستي "مونير كارا اوغلو"، استاندار "وان" اشاره كرده، مي نويسد: "كارا اوغلو چندي پيش نامه نگاري هايي براي جلب نظر مقامات وزارت فرهنگ و جهانگردي جهت صدور مجوز برگزاري مراسم مذهبي (ارمنيان آ.) انجام داده بود. وي حتي 12 سپتامبر 2010 را تاريخ برپايي اولين مراسم اعلام كرده و از ارمنيان براي حضور در اين مراسم دعوت به عمل آورده بود".
از سويي وزير فرهنگ و جهانگردي تركيه در پاسخ به "اوزدار اوچري"، نماينده مجلس از استان وان و عضو حزب "صلح و دموكراسي"، كه از وي در خصوص سرنوشت موضوع نصب صليب بر بالاي گنبد كليسا و بازگشايي آن براي انجام مراسم مذهبي سوال كرده بود، گفت: "كليساي آختامار يكي از موزه هاي تحت نظارت اين وزارت خانه مي باشد و صرفاً براي بازديد جهانگردان مورد استفاده قرار خواهد گرفت".
ياد آور مي گردد؛ كليساي آختامار در جزيره اي به همين نام در درياچه "وان" واقع شده است، كه سه سال پيش وزارت جهانگردي تركيه بعد از ده ها سال بي توجهي در حفاظت از آن كه منجر به وارد آمدن خسارت هاي جبران ناپذير بدان گرديد، بالاخره تحت فشار هاي بين المللي ناچار دست به كار شده و به موازات انجام اقدامات عاجل براي جلوگيري از ويراني كامل اين كليسا، كه تاريخ بناي آن به قرن دهم باز مي گردد، كار بازسازي و مرمت آن را نيز آغاز نمود، كه نهايتاً در تاريخ 29 مارس سال 2007 (9 فروردين 86) با دعوت از موسسات و سازمان هاي جهاني از جمله انجمن ها و سازمان هاي ارمني طي مراسمي رسماً فعاليت هاي مرمت و بازسازي اين اثر تاريخي ارمنيان را پايان يافته اعلام كرد. وزير فرهنگ و جهانگردي وقت تركيه در همان زمان اعلام كرده بود كه اين كليسا تنها به عنوان يك موزه مورد استفاده قرار خواهد گرفت و به ارمنيان اجازه برگزاري مراسم مذهبي در آن داده نخواهد شد و حتي با نصب صليب بر بالاي گنبد آن نيز مخالفت نمود.
در شرايطي وزير ترك شديداً با برگزاري مراسم مذهبي در اين كليسا، آن هم براي يكي دو بار در سال، مخالفت مي كند كه مقامات استان وان از جمله "مونير كارا اوغلو" استاندار آن اميدوار بودند، با اين كار گروه هاي توريستي از دو كشور ارمنستان و ايران را براي حضور در مراسم مذهبي به استان خود جلب نمايند. وي حتي گفته بود: "دولت تركيه تلاش هايي جدي براي بازگشايي مرز با ارمنستان آغاز كرده است كه در صورت تحقق استان وان در رتبه نخست بهره برداري قرار خواهد گرفت، ما اين موضوع را مي دانيم و به آينده بسيار اميدواريم".
قابل ذكر است كه غالب جمعيت استان وان را كرد ها تشكيل مي دهند.
آخرين خبر
در واكنش به سخنان وزير فرهنگ و جهانگردي، استاندار وان اعلام كرد: كليساي آختامار در همان تاريخ اعلام شده يعني 12 سپتامبر (21 شهريور 89) براي برگزاري مراسم مذهبي آماده خواهد بود.
پايگاه اينترنتي ءهرنشف به نقل از استاندار وان گزارش داده است، كه مونير كارا اوغلو با سخنان وزير فرهنگ به مخالفت برخاسته است. وي گفته است: آنچه وزير مي گويد "سخناني تكراري و قديمي است". استاندار وان تاكيد كرده است كه در ماه سپتامبر كليساي آختامار براي انجام مراسم مذهبي برروي ارمنيان باز خواهد بود.

آيا دولت قراباغ نيز وارد مذاكرات خواهد شد

در مقدمه و توضيحات سند اصول اساسي حل و فصل مناقشه قراباغ كه مورد توافق روساي جمهور ارمنستان، روسيه و آذربايجان قرار گرفته، اصل حق تعيين سرنوشت ملت ها وجود دارد. در اين سند همچنين از حضور جمهوري قراباغ كوهستاني در مذاكرات ذكر به ميان آمده است.
قابل ذكر است؛ كه در تاريخ 25 ژانويه جاري در نتيجه ديدار سه جانبه "سرژ سركسيان"، "ديمتري مدودف" و "الهام علي اف"، روساي جمهور ارمنستان، روسيه و آذربايجان كه در شهر بندري "سوچي" روسيه برگزار گرديد، طرفين به مقدمه اي براي اجراي سند مادريد دست يافتند. "سرگي لاوروف"، وزير امور خارجه فدراسيون روسيه در مورد اينكه به ويژه چه موادي در سند مورد توافق قرار گرفته گنجانده شده است توضيحي به خبرنگاران نداد، اما در عين حال تاكيد نمود كه مذاكرات از عرصه انتزاعي به عرصه واقعي منتقل شد. به گفته وي: مهم اين است كه طرفين مشتركاً به درك متقابل دست يافته و خواهان ادامه مذاكرات هستند. وي افزود: طرفين براي ديدار آتي نقطه نظرات خود را در باره موادي كه در مورد آنها متفاوت مي انديشند ارايه خواهتد نمود.
لاوروف همچنين گفت: در اين ديدار پيشنهادهاي ارايه شده از سوي روساي مشترك گروه مينسك شوراي همكاري و امنيت اروپا مورد بررسي قرار گرفت. و طرفين تاييد نموده اند كه سند ارايه كننده اصول اساسي مفيد است، چرا كه آن امكان مي دهد مذاكرات را از عرصه انتزاعي به عرصه واقعي وارد نماييم.
لاوروف چنين نتيجه گيري مي كند كه: "نتيجه اصلي ديدار سوچي، تعيين قراري است، كه طرفين علي رغم برخي اختلاف ها بدان رسيدند و بر اساس آن نظرات و ديدگاه هاي خود را تهيه و ارايه خواهند داد كه آن نيز وارد متن سند خواهد شد".
ديدار روساي سه كشور در سوچي بيش از دو ساعت به طول انجاميد. و در پايان ديدار وزراي امور خارجه آنها، "ادوارد نالبانديان"، "سرگي لاوروف" و "المار محمديارف" نيز به ايشان پيوستند.
اين ديدار با ميانجي گري "ديمتري مدودف"، رييس جمهور روسيه صورت گرفت. قابل ذكر است كه اين ديدار پنجمين ديدار از نوع خود بود. در نتيجه اولين ديدار، كه در دوم نوامبر 2008 برگزار گرديد، طرفين به حل و فصل مناقشه صرفاً از طريق سياسي دعوت شدند.

انتشار غزليات نظامي در ارمنستان

با مساعدت رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ارمنستان كتاب غزليات نظامي شامل گزينه اي از داستان "خسرو و شيرين" توسط انتشارات "ايراوونك" و با ابتكار "تاتول باداسيان" به چاپ رسيد.
در مقدمه اين كتابچه آمده است: از نظامي اطلاعات زيادي در دست نيست. او در سال 1141 در شهر گنجه متولد شده، از علوم رايج زمان بهره برده و فردي وارسته و انديشمند بوده است. نام او نظام الدين يوسف بود كه به نظامي مشهور شد. او به عنوان آگاه به علوم پزشكي، حكمت، حقوق، رياضيات، ستاره شناسي، فقه و ادبيات مشهور بود. اما در هنر شاعري درخشان بود. وي به چند زبان مسلط بوده و به آنها شعر مي گفته است.
نظامي "گنجينه اسرار" را در سال 1179 نوشت، سپس مجموعه خمسه را كه در آن داستانهايي از "خسرو و شيرين"، "ليلي و مجنون"، "هفت زيبا روي" و "اسكندر نامه" را به نظم در اورد. تا كنون آثار وي به چندين زبان ترجمه شده است.
نظامي، كه از نويسندگان بنام ايراني است و جايگاهي والا در ادبيات فارسي دارد طي ده ها سال از سوي حكومت شوروي و سپس جمهوري آذربايجان، آذربايجاني معرفي مي شد. اما گنجينه اشعار نظامي كاملاً نشانگر هويت فرهنگي و تمدني وي مي باشد.
انتشارات ايراوونك چندي پيش نيز با مساعدت رايزني فرهنگي كشورمان رباعيات حكيم عمر خيام، غزليات مولوي، مجموعه غزليات حافظ و رودكي را به زبان ارمني منتشر كرده بود.ْ ْ
گفتني است؛ انتشارات ايراوونك در صدد است تا بزرگان ادبيات جهان را به خوانندگان ارمني معرفي كند. اين انتشارات بر همين اساس قصد دارد تا مجموعه اي از آثار 100 شاعر جهاني از جمله شاعران ايراني را به صورت كتاب هاي جيبي چاپ كند.

موانع سخت

روزنامه "تودي زمان"، چاپ استانبول با اشاره به تحولات صورت گرفته اخير در روابط تركيه و ارمنستان نوشت: "اينك حدود سه ماه از امضاي پروتكل عادي سازي روابط ميان ارمنستان و تركيه در زوريخ سوييس مي گذرد، اما از همان ابتدا مشخص بود كه در مسير اين "عادي سازي" گذر از موانع پرشمار موجود آنقدرها هم آسان نخواهد بود. مسئله اي كه حتي در لحظه امضاي پروتكل نيز شاهد آن بوديم".
در ادامه مقاله مي خوانيم: "بخشي از اين موانع به موضع گيري هاي نخست وزير "اردوغان" ارتباط دارد. وي عادي سازي روابط و اجرايي شدن اين پروتكل را به وقوع تحولات و برداشتن گام هايي مثبت در رابطه با مناقشه قراباغ منوط مي كند. بخش ديگري از موضع گيري نخست وزير در ارتباط با عكس العمل و مواضع سرسختانه آذربايجان در مورد بحث عادي سازي روابط تركيه و ارمنستان و اوضاع سياسي داخل كشور مربوط مي شود. مخالفين دولت، عادي سازي روابط را "زير پا گذاشتن منافع ملي" تلقي مي كنند. در عين حال با توجه به اين مسئله كه تركيه بخش عمده نياز هاي گازي و نفتي خود را از جمهوري آذربايجان تهيه مي كند، واضح است كه چرا اردوغان چنين موضع گيري از خود نشان مي دهد".
"تودي زمان" در ادامه مقاله به مشكلات ارمنستان در رابطه با اين پروتكل از منظر خود اشاره كرده، مي نويسد: "در ارمنستان نيز اوضاع آنقدرها سهل به نظر نمي رسد. ارمنستان به هيج وجه مايل نيست از نفوذ خود در قراباغ دست بردارد. اين كشور همچنين بايد نظرات و موضع گيري سخت جوامع ارمني خارج از ارمنستان (دياسپورا) را نيز مد نظر داشته باشد. دياسپوراي ارمني سال ها تلاش كرده تا توانسته است كشتار هاي گسترده ارمنيان تركيه را به عنوان "قتل عام" به شناسايي جهاني برساند. امروز اين دياسپورا امضاي قرارداد از سوي ايروان با دشمن تاريخي ارمنيان را جايز نمي داند. لذا جاي تعجب ندارد كه دولت "سرژ سركسيان"، رييس جمهور ارمنستان از زبان "تيگران سركسيان"، نخست وزير اعلام مي كند اگر آنكارا تحقق اين پروتكل ها را به موضوع قراباغ مرتبط سازد، ايروان آزاد خواهد بود تا عكس العمل شايسته از خود نشان دهد".
مقاله نويس اين روزنامه در پايان نتيجه گيري مي كند: "موانع سختي پيش روي عادي سازي روابط ارمنستان و تركيه قرار دارد".

آمريكا هم دشمن و هم شريك استراتژيك

بر اساس نظرسنجي كه مركز تحقيقاتي و اجرايي جوامع اروپايي دانشگاه آنكارا انجام داده است، مردم تركيه به آمريكا با ديد يك دشمن و در عين حال شريك استراتژيك نگاه مي‌كنند.
به گزارش خبر ترك، در حالي كه شركت كنندگان در نظرسنجي جمهوري آذربايجان و قبرس شمالي را كشورهاي دوست دانسته اند، بخش چشمگيري از آنها گفته اند كه؛ تركيه هيچ دوستي ندارد. در اين رده‌بندي ايران با 6/1 درصد آرا در رتبه هشتم دوستان تركيه قرار دارد.
در اين نظر سنجي آمريكا با 5/37 درصد، در صدر دشمنان تركيه و در پي آن ارمنستان، اسرائيل و يونان قرار دارند. در اين بخش ايران با 7/0 درصد در رده 11 قرار دارد. 4/27 درصد شركت كنندگان در نظر سنجي آمريكا را غير قابل اعتماد و 5/25 درصد نيز آن را شريك استراتژيك تركيه خوانده اند. 1/69 درصد افراد مخالف استقرار يك حكومت كردي در شمال عراق بودند. 1/23 درصد سياست خارجي اخير دولت را كاملاً موفق و 6/38 درصد نيز آن را ناموفق ارزيابي كرده اند.

جمع آوري امضا

در مخالفت با بازگشايي مرز تركيه با ارمنستان تشكيلاتي موسوم به "انجمن مبارزه با ادعاهاي واهي ارمنيان" از چند هفته پيش تاكنون مبادرت به جمع آوري امضا در شهر "ايگدير" نموده است. به نوشته پايگاه اينترنتي روزنامه "زمان" اين انجمن تا كنون 4000 امضا جمع آوري كرده و آن را با پست به وزارت امور خارجه تركيه ارسال كرده است. "گيوكسل گيوربي"، رييس اين انجمن گفته است: "براي بازگشايي مرز با رامنستان لازم است در وهله نخست اين كشور نيرو هاي خود را از اراضي اشغالي (؟!) جمهوري آذربايجان خارج سازد". به اعتقاد كارشناسان جمع آوري اين تعداد اندك امضا، آن هم بعد از چندين هفته تلاش نشان دهنده اين واقعيت است كه اكثريت ساكنين اين شهر مرزي كه شمار زيادي از آنان را اتباع جمهوري آذربايجان تشكيل مي دهند خواهان بازگشاي مرز و انجام مراودات تجاري با جمهوري ارمنستان مي باشند.
قابل ذكر است، اين انجمن ملي گرا در راستاي تحريف واقعيت قتل عام ارمنيان پيشتر نيز گردهمايي ها و برنامه هاي مشابهي را برگزار كرده بود.
يادآور مي گردد؛ شهرستان "ايگدير" در 40 كيلومتري جنوب غربي ايروان، در دشت آرارات و در كناره غربي رود ارس واقع است، آن سابقاً بخشي از استان ايروان بود. در بين سال هاي 1555 الي 1828 همچون ديگر مناطق ارمنستان شرقي تحت استيلاي ايران قرار داشت و پس جنگ هاي ايران و روسيه و امضاي معاهده "تركمن چاي" به روسيه واگذار گرديد. در سال هاي 20-1918 مركز اداري منطقه "سورمالو" بود و پس از آن در سال 1920 به دنبال جنگ تحميلي تركيه عليه ارمنستان، اين شهرستان به اشغال تركها در آمد و با قرارداد ننگين قارص كه توسط دولت مركزي شوروي به دولت ارمنستان شوروي تحميل گرديد به عنوان بخشي از جمهوري تركيه شناخته شد.

ديپلماسي بي صداي تركيه در قفقاز

"عبدالله گل"، رييس‌جمهور تركيه در مصاحبه با شبكه تلويزيون نقعف ددز گفت: "تركيه در حال اجرا و پيگيري ديپلماسي بسيار فعال و در عين حال بي صدايي با ارمنستان است. در حال حاضر علني ساختن جزييات پروسه اين ديپلماسي روند كار را دشوارتر خواهد ساخت. ما تلاش زيادي در راستاي به سرانجام رسيدن موفقيت آميز اين روند به كار گماشته ايم". گل در خصوص نقش روسيه در اين ديپلماسي گفت: "روسيه به عنوان كشوري محوري در اين روند نقش دارد. همچنين در پشت پرده چيزهايي را آماده مي‌كنيم". رييس جمهور تركيه از ذكر جزييات آن چه اعمال "پشت پرده" ناميد خود داري نمود.

"لي" و "لو" به جاي "اف" و "اوا"

به گفته "نظامي جعفراف"، رييس كميته فرهنگي مجلس ملي آذربايجان اين مجلس در حال بررسي نهايي طرح ملي است كه بر اساس آن اتباع آذري كشور مي‌توانند پسوند روسي "اف" و "اوا" را كه در انتهاي اسامي مذكر و مونث قرار مي‌گيرد، با پسوندهاي معادل آذري تغيير دهند. به گفته وي براي تفيير اسامي و نام خانوادگي نيز كميسيون ويژه آكادمي علوم ملي آذربايجان طرحي را در دست تهيه دارد.
بر اساس اين قانون نام و نام خانوادگي آذري اتباع جمهوري آذربايجان با مصوبه اي كه در سال1993 تصويب شده تطبيق داده شده و پسوند متداول "اف" و "اوا" با پسوندهاي "لي"، "لو"، "زاده"، "اغلو" و "قيزي" تغيير مي‌يابد.
يادآور مي گردد كه درسال1993 بعد از استقلال جمهوري آذربايجان قانوني در اين جمهوري به تصويب رسيد كه بر مبناي آن افراد مجاز به برداشتن و جايگزيني پسوندهاي "اف" و "اوا" شدند، اما عملاً اين كار به دليل تحميل هزينه نسبتاً سنگين و گردش كار طولاني جهت تعويض مدارك و اسناد شخصي افراد با استقبال عمومي مواجه نشد.

گربه هاي دريايي

پايگاه اينترنتي حزب "مساوات" جمهوري آذربايجان اخيراً طي مطلبي خبر از توافق محرمانه چندين ساله نظامي ميان اين جمهوري و ايالات متحده آمريكا داد. به نوشته اين سايت: "از ابتداي سال 2001 و در چارچوب توافقات بسيار محرمانه ميان آذربايجان و آمريكا و به منظور انجام هر نوع عمليات نظامي دو واحد رزمي كه با استانداردها و تسليحات ناتو تعليم ديده اند در آذربايجان تشكيل گرديده است".
به گزارش اين پايگاه اينترنتي، اين دو واحد نظامي كه خارج از چارت تشكيلاتي وزارت دفاع (آذربايجان) قرار دارند، در حومه باكو مستقر هستند. يكي از اين واحدها از افسران رده پايين كار آزموده تشكيل شده است. اين نظاميان آموزش هاي نظامي را با استانداردهاي ناتو فرا مي گيرند. هر از چندي گروهي از آنان براي ديدن دوره ها و آموزش هاي خاص راهي تركيه، آمريكا و يا كشور هاي عضو ناتو مي شوند. اين نظاميان در طول آموزش، شيوه نبرد در مناطق كوهستاني و شرايط بد جوي را نير آموزش مي بينند.
به نوشته اين سايت: "واحد ديگر كه تحت تعليم افسران وزارت دفاع آمريكا (پنتاگون) قرارداشته اند، براي انجام عمليات خاص دريايي تربيت شده اند. اين واحد رزمي كه "گربه هاي دريايي" نام دارند با بودجه پنتاگون و در چارچوب همكاري سازمان مركزي اطلاعات و امنيت ايالات متحده آمريكا با شركت خصوصي "بلك واتر" در خصوص مشاركت اين شركت در انجام عمليات و طرح هاي مخفي "سيا" عليه تشكيلات القاعده تشكيل و توسط آنان آموزش مي بينند. واضح است كه پنتاگون "گربه هاي دريايي" را از آن جهت آموزش داده و در اختيار آذربايجان قرار مي دهد كه در صورت نياز عليه خطرات احتمالي از سوي ايران در درياي خزر به كار گرفته شوند".
به نوشته سايت حزب مساوات، "الهام علي اف اميد زيادي به واحد هاي رزمي فوق بسته است. كارشناسان معتقدند كه در صورت وقوع جنگ در قراباغ اين واحد هاي رزمي به كار گرفته خواهند شد. علي اف فكر مي كند كه حضور اين نيروها نقش تعيين كننده اي در روند و خاتمه جنگ خواهد داشت".

سفير ايران در ارمنستان: جايگاه راهبردي ايران عامل ثبات در منطقه و كشورهاي همسايه است

سفير جمهوري اسلامي ايران در ارمنستان گفت: "جايگاه راهبردي ايران عامل ثبات در منطقه و كشورهاي همسايه است و اين امر در توسعه روابط دوستانه ميان ايران و ارمنستان نيز نقش مهمي دارد".
سيد علي سقائيان در تاريخ 7 ژانويه (17 دي ماه) در مصاحبه اختصاصي با خبرنگار ايرنا در مسكو گفت: "ايران و ارمنستان سال هاست كه بر اساس احترام متقابل و رعايت اصل حسن همجواري به توسعه روابط و مناسبات دو جانبه مي‌انديشند و ضمن تعميق ارتباطات دو جانبه به ويژه در عرصه‌هاي جديد همكاري، در راستاي ارتقاء آن به مناسبات و همكاري هاي سه يا چندجانبه مي‌كوشند".
وي افزود: "در شكل‌گيري روابط دوستانه ميان ايران و ارمنستان، عواملي همچون نقش موثر ايران در كمك به حفظ ثبات كشورهاي همسايه، جايگاه و تاثيرگذاري قابل توجه جمهوري اسلامي ايران در جهان اسلام و جايگاه راهبردي اين كشور در منطقه و نيز عوامل ديگري همچون پيشينه تاريخي و تمدني و اشتراكات دو ملت، عوامل فرهنگي و وجود جامعه اقليت ارمني در ايران نقش داشته اند".
سفير ايران در ايروان با بيان اينكه روابط دو كشور در سال‌هاي اخير در حوزه‌هاي مختلف سياسي، اقتصادي، فرهنگي، علمي و كنسولي از رشد قابل توجهي برخوردار بوده است گفت: "علاوه بر وجود زمينه‌ها و عوامل ترغيبي كه باعث تداوم روند رشد مناسبات دو كشور شده، اين امر به طور قابل ملاحظه اي متكي بر عزم و اراده مقامات سياسي دو كشور بوده است". سقائيان افزود: "هر چند كه معتقديم مناسبات و عمق همكاري‌هاي صنعتي و اقتصادي في مابين، متناسب با توانمندي‌ها و ظرفيت‌هاي موجود در روابط دو كشور نيست و در اين راستا بايد اقدامات و برنامه ريزي‌هاي اصولي و مدون تري را در دستور كار قرار داد، كه اميد است در آينده نزديك اين امر مهم محقق گردد".
سقائيان در ادامه اين گفت و گو به توسعه مناسبات سياسي ايران و ارمنستان اشاره كرد و افزود: "تبادل هيات‌ها و سفر مقامات ارشد دو كشور در سطح روساي جمهور، روساي پارلمان ها، وزراي خارجه، دبيران شوراي عالي امنيت ملي و وزراي دو كشور شاهدي بر اين امر است". وي گفت: "در سال 1388شاهد سفر "سرژ سركيسيان"، رييس جمهوري و "هويك آبراهاميان"، رييس مجلس ارمنستان به ايران و همچنين سفر گروه دوستي پارلماني كشورمان به ارمنستان بوديم و طي سال جاري نيز سفر تعداد ديگري از مقامات سياسي دو كشور در دستور كار قرار دارد كه تحقق آنها به تعميق مناسبات دو جانبه كمك خواهد كرد".
سفير ايران در ارمنستان همكاري‌هاي اقتصادي ايران و ارمنستان را نيز داراي روند رو به توسعه توصيف كرده و گفت: "اميدواريم با طراحي، تنظيم و تعريف حوزه‌هاي جديد، اين عرصه نيز متناسب و همسان با عرصه سياسي، شاهد پيشرفت و ترقي روز افزون گردد". وي افزود: "در حال حاضر همكاري‌هاي استاني، همكاري‌هاي مرزي و گمركي، همكاري در عرصه‌هاي انرژي، همچون خط لوله گاز ايران-ارمنستان، تلاش براي تقويت سرمايه‌گذاري هاي مشترك و برگزاري منظم كميسيون‌هاي مشترك اقتصادي از جمله شاخص‌هاي توسعه اقتصادي روابط دو كشور به شمار مي‌روند".
سقائيان در خصوص طرح هاي در دست بررسي دو كشور گفت: "ايران و ارمنستان در عرصه‌هاي ديگري همچون ريلي و انرژي در حال بررسي و ارزيابي پروژه‌هاي پيشنهادي جديد هستند كه درصورت دارا بودن توجيه اقتصادي و فني، رايزني‌ها براي عملياتي ساختن آنها صورت خواهد گرفت". وي حجم مبادلات بازرگاني ميان ايران و ارمنستان در سال گذشته را250ميليون دلار اعلام و خاطرنشان كرد: "هشتمين نشست كميسيون مشترك همكاري هاي اقتصادي دو كشور براي بررسي راه‌هاي توسعه همكاري‌ها در اين زمينه در اوايل بهمن ماه برگزار خواهد شد".
وي با اشاره به همكاري‌هاي نزديك ايران و ارمنستان در عرصه منطقه اي گفت: "دو كشور در خصوص مسائل منطقه‌اي ضمن تداوم رايزني‌هاي ديپلماتيك و مشورت پيرامون تمامي معادلات و تحولات منطقه‌اي معتقد به ضرورت بهره برداري از ظرفيت‌هاي منطقه‌اي براي فائق آمدن بر چالش‌هاي منطقه‌اي هستند".
سقائيان در ادامه اين مصاحبه آمادگي جمهوري اسلامي ايران براي كمك به حل و فصل مناقشات منطقه‌اي ازجمله مساله قراباغ را مورد تاكيد قرار داده و افزود: "بهترين و كارآمدترين شيوه و راه براي حل و فصل چالش‌ها و مناقشات، اتكاء و توسل به مذاكرات و شيوه‌هاي مسالمت آميز است و اميدوارم فعاليت ها و تحركات دو جانبه و منطقه‌اي ما ضمن تقويت صلح و ثبات منطقه‌اي به توسعه كشورها و رفاه ملت‌هاي منطقه منتهي شود".

وزير دفاع ارمنستان: نيروهاي مسلح ما آماده دفع هر نوع تجاوز نظامي به خاك كشورمان مي باشند

وزير دفاع ارمنستان اعلام كرد نيروهاي مسلح آن كشور براي مقابله و دفع هر گونه تجاوز نظامي احتمالي آمادگي كامل دارند.
به گزارش خبرگزاري "اينترفكس"، ژنرال "سيران اوهانيان"، وزير دفاع ارمنستان در جريان يك نشست كاري با حضور "سرژ سركيسيان"، رييس جمهوري ارمنستان گفت: "نيروهاي مسلح ارتش ارمنستان آمادگي كامل دارند تا تمامي وظايف محوله را به نحو احسن انجام داده و هر نوع تلاش براي تجاوز نظامي به خاك كشورمان را دفع و سركوب نمايند".
مقامات جمهوري آذربايجان، از جمله "الهام علي اف"، رئيس جمهوري و "صفر ابيف"، وزير دفاع اين كشور بارها هشدار داده اند كه در صورت نتيجه بخش نبودن مذاكرات باكو - ايروان در خصوص حل و فصل مناقشه قراباغ، آمادگي آن را دارند تا با توسل به نيروي نظامي راه حلي براي آن بيابند.
علي رغم تهديدهاي مكرر مقامات سياسي و نظامي باكو، كارشناسان بر اين عقيده اند كه با توجه به سابقه جمهوري آذربايجان چنانچه اين كشور احساس مي كرد كه توان نظامي لازم براي اعمال فشار و ديكته خواست هاي سياسي خود بر ايروان را دارد مطمناً لحظه اي در اين باب درنگ نمي كرد. آنان معتقدند تهديدهاي مكرر باكو صرفاً در جهت امتياز گيري در مذاكرات سياسي قراباغ اعمال مي گردد.

راي دادگاه قانون اساسي ارمنستان صادر شد

دادگاه قانون اساسي ارمنستان اسناد عادي سازي روابط تركيه و ارمنستان را مطابق با قانون اساسي اين كشور دانست. اين دادگاه در ساعت 11 صبح 12 ژانويه (22دي) بعد از چند دقيقه (!) بررسي و استعماع سخنان "ادوارد نعلبنديان"، وزير امور خارجه كه به عنوان نماينده دولت در جلسه حضور داشت بلافاصله وارد شور شد. در ساعت 16 همان روز سخنگوي اين دادگاه در حضور نمايندگان رسانه ها با قرائت اطلاعيه رسمي اعلام كرد: "امضاي پروتكل هاي "برقراري روابط ديپلماتيك" و "توسعه مناسبات" مابين جمهوري ارمنستان و جمهوري تركيه در روز 10 اكتبر سال 2009(18 مهر)، در شهر زوريخ مطابق با قانون اساسي كشور است".
در يكي از مواد اين اطلاعيه پروتكل را تاكيد خواست ها، آرزوها و اهداف در جهت ايجاد و فراهم آوردن زمينه براي گسترش روابط في مابين" ارزيابي شده است كه در آينده امضاي جداگانه هر كدام از آنان نياز به تاييد دادگاه قانون اساسي ارمنستان خواهد داشت.
پس از تاييد عدم مغايرت اين پروتكل ها با قانون اساسي، آن براي بررسي و تاييد و سپس امضاي رييس جمهور به مجلس ملي ارمنستان فرستاده شد.
براي اطلاع از جزييات پروتكل هاي امضا شده مي توانيد ترجمه فارسي آنرا در شماره 194 نشريه "آراكس"، صفحه 11، ملاحظه فرماييد.

پدر "كردستان" دستگير شد

روزنامه "راديكال"، چاپ تركيه طي خبري با تيتر "پدر كردستان دستگير شد"، نوشت: "احمد آتش" به اتهام پرتاب مواد آتش زا به سوي خودرو ها و مراكز دولتي، در جريان تظاهرات ضد دولتي كردها از سوي مقامات امنيتي بازداشت شد". در ادامه اين خبر آمده است: "احمد آتش، كه از كرد هاي شهر "اورفا" است، چند روز قبل از دستگيريش صاحب فرزند دختري شد كه نام وي را "كردستان" گذاشت".
اين روزنامه هيچ اشاره اي به اين مسئله كه آيا دستگيري "احمد آتش" واكنش مقامات امنيتي در قبال انتخاب اين نام "ممنوعه" براي فرزندش بوده يا اينكه اتهام پليس عليه وي جدا از اين مسئله صورت گرفته و اصولاً ارتباطي با اين موضوع ندارد، نكرده است.
با مدنظر داشتن برخورد هاي خشن و تبعيض آميز مقامات امنيتي تركيه با اقليت كرد شايد دانستن حقيقت اين موضوع احتياج به حدس و گمانه زني هاي زيادي نداشته باشد.

ساكنان نخجوان اين منطقه را ترك مي كنند

طي سال هاي اخير نزديك به 120 هزار نفر از جمعيت 360 هزار نفري جمهوري خودمختار نخجوان براي رسيدن به زندگي بهتر، به ديگر كشورها كوچ كرده اند. اوضاع نابسامان اقتصادي اجتماعي حاكم بر نخجوان ساكنان اين منطقه خودمختار را مجبور به مهاجرت كرده است.
نشريه "بيزيم بويل" ضمن چاپ اين خبر از قول "محمد طالبلي"، مدير مركز اطلاعات اقتصادي آذربايجان مي نويسد: "ساكنان نخجوان به علت بحران شديد اقتصادي اجتماعي به تركيه، روسيه و باكو مهاجرت مي كنند، در آنجا فقط بازنشستگان و كارمندان دولتي باقي مانده اند، براي ديگران نخجوان جذابيتي ندارد".
يادآور مي گردد؛ نخجوان از گذشته دور همواره بخشي از سرزمين ارمنستان بوده است. آن در 16 مارس 1921، بر اساس قرارداد ننگين قارص، كه مابين اتحاد جماهيري شوروي و تركيه به امضا رسيد به عنوان منطقه اي خودمختار به انضمام جمهوري تازه تاسيس آذربايجان در آمد و به دنبال آن با اعمال سياست هاي پان تركيستي دولت هاي متوالي باكو و سكوت جانبدارانه حكام دولت مركزي شوروي ارامنه اين منطقه مجبور به ترك سرزمين ابااجدادي خويش شدند، چنان كه در سال 1991 تنها يك درصد از جمعيت نخجوان را ارامنه تشكيل مي دادند كه آن نيز به دنبال سياست هاي خصمانه دولت آذربايجان عليه ارمنيان و نيز كشتار ارامنه باكو در همان سال جبراً كاشانه خود را رها و جلاي وطن كردند. و پس آن نيز كشتار فرهنگي ارمنيان در نخجوان در دستور كار قرار گرفت و آثار باستاني مربوط به ايشان وحشيانه مورد تعرض قرار گرفته و از ميان برداشته شد.

خوش بيني

به گزارش خبرگزاري آذرتاج، "الهام علي‌اف"، رييس جمهور آذربايجان در مصاحبه با كانال تلويزيوني "وستي" روسيه ضمن مثبت ارزيابي كردن سال 2009 ميلادي از نظر فعاليت هاي انجام گرفته در راستاي حل و فصل مناقشه قرا‌باغ گفت: نتايح به دست آمده مي‌توانست بهتر از اين هم باشد.
علي اف همچنين با "رويداد بزرگ" خواندن امضاي توافقنامه‌ مشترك بين سه كشور ارمنستان، روسيه و آذربايجان كه با وساطت و ابتكار "ديميتري مدودف"، رييس جمهور روسيه در تاريخ 2 نوامبر سال 2008 (12 آبان 87) در مسكو انجام گرفت، افزود: "پس از امضاي موافقتنامه آتش بس در سال 1994ميلادي ما بين آذربايجان و ارمنستان، اين نخستين سند مشتركي است كه بين طرفين به امضا مي رسد. به عبارتي، در سال 2009 اميدوار بوديم كه بتوانيم مساله را حل كنيم و يا دست كم در مورد اصول اساسي به توافق برسيم. ولي اين اميدها برآورده نشد اما خوشبيني براي سال 2010 تا حدودي وجود دارد".
علي اف علت اين خوش بيني را قرار گرفتن مساله قراباغ به مثابه مناقشه اي بين المللي و لزوم پيدا كردن راه حلي عاجل براي آن دانسته است. وي در اين باره گفت: "حل و فصل مناقشه قراباغ به يكي از موضوعات بين‌المللي بدل گشته است. شايد براي خيلي‌ها كه درك كاملي از اين موضوع نداشتند، روشن شده است كه پيش از حل و فصل مناقشه ارمنستان و آذربايجان، حل هيچ يك از مسايل منطقه‌اي امكان‌پذير نخواهد بود. يعني اين علت اصلي است و تا زماني كه اين علت از سر راه برداشته نشده باشد، ايجاد شرايط مساعد براي همكاري و تقويت اقدامات امنيتي و اقتصادي در منطقه نيز ميسر نخواهد شد".